الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

205

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

سپس موسى اضافه مىكند : « من به دنبال اين حادثه هنگامى كه از شما ترسيدم فرار كردم ، و خداوند به من علم و دانش بخشيد ، و مرا از رسولان قرار داد » ( * ( فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ ) * ) . در اينكه منظور از « حكم » در اين آيه چيست ؟ و آيا همان مقام نبوت است يا مقام علم و دانش و آگاهى ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، اما با توجه به ذيل خود اين آيه كه مقام « رسالت » را در برابر مقام « حكم » قرار داده روشن مىشود چيزى غير از رسالت و نبوت است . شاهد ديگر اين موضوع آيه 79 سوره آل عمران است كه مىگويد : ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَه اللَّه الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِباداً لِي مِنْ دُونِ اللَّه : « براى هيچ انسانى شايسته نيست كه خداوند به او كتاب و حكم و نبوت بخشد ، سپس به مردم بگويد غير از خدا مرا پرستش كنيد و بندگان من باشيد » . اصولا واژه « حكم » از نظر لغت در اصل به معنى منع كردن به منظور اصلاح است ، و لذا به « لگام حيوان » « حكمة » ( بر وزن صدقه ) گفته مىشود ، سپس اين كلمه به بيان چيزى مطابق حكمت ، اطلاق شده ، و همچنين به علم و عقل نيز با همين تناسب « حكم » گفته‌اند ممكن است گفته شود كه از آيه 14 سوره قصص برمىآيد كه موسى قبل از اين ماجرا به مقام « حكم و علم » رسيده بود ، آنجا كه مىگويد : وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّه وَاسْتَوى آتَيْناه حُكْماً وَعِلْماً : « هنگامى كه موسى به حد رشد رسيد ما به او حكم و علم بخشيديم » ( سپس ماجراى درگيرى با مرد قبطى را در آيات بعد از آن ذكر مىكند ) . در پاسخ مىگوئيم : علم و حكمت داراى مراحل مختلف است ، موسى يك مرحله را قبلا يافته بود ، و مرحله كاملترى را به هنگام نبوت و رسالت پيدا كرد .