از شدت غم و اندوه است . اين تعبير نشان مىدهد كه تا چه اندازه پيامبر اسلام ص نسبت به مردم دلسوز و در انجام رسالت خويش اصرار و پافشارى داشت ، و از اينكه مىديد تشنه كامانى در كنار چشمه آب زلال قرآن و اسلام نشسته‌اند و باز از تشنگى فرياد مىكشند ناراحت بود . ناراحت بود كه چرا انسان عاقل با داشتن اينهمه چراغ روشن باز از بيراهه مىرود ؟ و در پرتگاه فرو مىغلطد و نابود مىشود ؟ آرى همه پيامبران الهى اين چنين دلسوز بودند مخصوصا پيامبر اسلام كه اين تعبير كرارا در قرآن در مورد او آمده است . بعضى از مفسران چنين مىگويند كه سبب نزول آيه فوق اين بود كه پيامبر ص مرتبا اهل مكه را به توحيد دعوت مىكرد ، اما آنها ايمان نمىآوردند ، پيامبر ص آن قدر ناراحت شده بود كه آثار آن در چهره اش آشكار بود ، آيه فوق نازل شد و پيامبر ص را دلدارى داد ( 1 ) . آيه بعد براى اثبات اين حقيقت كه خداوند بر هر چيز قادر است حتى مىتواند همه آنها را به اجبار وادار به ايمان كند چنين مىگويد : « اگر ما بخواهيم از آسمان آيه اى بر آنها نازل مىكنيم كه گردنهايشان در برابر آن خاضع گردد » ( * ( إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ ) * ) . اشاره به اينكه ما اين قدرت را داريم كه معجزه خيره كننده ، يا عذاب شديد و وحشتناكى بر آنها فرو بفرستيم كه همگى بى اختيار سر تعظيم در برابر آن فرود آورند و تسليم شوند ، ولى اين ايمان اجبارى ارزشى ندارد ، مهم آنست كه آنها از روى اراده و تصميم و درك و انديشه در برابر حق خاضع گردند . ناگفته پيدا است كه منظور از خضوع كردن گردنها ، خضوع كردن صاحبان

--> ( 1 ) تفسير ابو الفتوح رازى جلد 8 ذيل آيه مورد بحث .