و اگر حجاج پياده را مقدم بر سواره ذكر كرده به خاطر اين است كه مقام آنها در پيشگاه خدا افضل است چرا كه رنج اين سفر را بيشتر تحمل مىكنند ، و به همين دليل در روايتى از پيامبر ص مىخوانيم : « كسى كه پياده حج مىكند در هر گام هفتصد حسنه دارد در حالى كه سواره‌ها در هر گام هفتاد حسنه دارند » ( 1 ) . و يا به خاطر اين است كه اهميت زيارت خانه خدا را مشخص كند كه بايد با استفاده از هر گونه امكانات به سوى او آيند و هميشه در انتظار مركب سوارى ننشينند . تعبير به « ضامر » ( حيوان لاغر ) اشاره به اين است كه اين راه ، راهى است كه حيوانات را لاغر مىكند چرا كه از بيابانهاى سوزان و خشك و بى آب و علف مىگذرد و هشدارى است براى تحمل مشكلات اين راه . و يا اينكه حيواناتى را انتخاب كنند ، ورزيده و چابك و پر تحمل ، حيواناتى كه در ميدان تمرين ، لاغر شده و عضلاتى صفت و محكم دارند كه در اين گونه راهها حيوانات پروارى به كار نمىآيد ( و انسانهاى پرورش يافته در ناز و نعمت نيز مرد اين راه نيستند ) . تعبير به « * ( مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ) * » اشاره به اين است كه نه فقط از راههاى نزديك بلكه از راههاى دور نيز بايد به سوى اين مقصد حركت كنند ( كلمه « كل » در اينجا به معنى استقراء و فراگيرى نيست بلكه به معنى كثرت است ) . مفسر معروف « ابو الفتوح رازى » در ذيل اين آيه سر گذشت جالبى را از مردى به نام « ابو القاسم بشر بن محمد » نقل مىكند كه مىگويد : « در حال طواف پير مردى را ديدم در نهايت ضعف و ناتوانى كه آثار رنج سفر در چهره او نمايان بود و عصا به دست گرفته طواف مىكرد ، نزديك او رفتم و از او پرسيدم از كجا

--> ( 1 ) تفسير « روح المعانى » و « مجمع البيان » و « فخر رازى » .