و چنان كه مىدانيم چون اين ناهماهنگى ظاهر و باطن براى هميشه قابل ادامه نيست سر انجام پرده‌ها كنار مىرود و باطن آلوده آنان ظاهر مىشود ، چنان كه در آيات مورد بحث و شان نزول آن ملاحظه كرديم كه پيش آمدن يك صحنه داورى ، مشت آنها را باز كرد و خبث درونشان را آشكار ساخت ( 1 ) . 2 - حكومت عدل تنها حكومت خدا است بى شك انسان هر قدر بتواند خود را از حب و بغض و خودخواهى و خود دوستى خالى كند باز ممكن است به طور ناآگاه گرفتار اين امور بشود ، مگر اينكه معصوم باشد و بيمه شده از سوى پروردگار . به همين دليل مىگوئيم : قانونگذار حقيقى تنها خدا است ، زيرا علاوه بر اينكه تمام نيازهاى انسان را با علم بىپايانش مىداند ، و بهترين راه رفع اين نيازها را مىشناسد هرگز گرفتار انحراف به خاطر نيازها و حب و بغضها نمىگردد . در مقام قضاوت و داورى نيز عادلانه ترين داوريها ، داورى خدا و پيامبر و امام معصوم است ، و بعد از آن داورى كسانى كه راه آنها را مىپويند و شباهتى به آنان دارند . ولى اين بشر خود خواه تن به اين داوريهاى عادلانه نمىدهد ، و اين قوانين عدالتگستر را نمىپسندد ، دنبال قانون و حكومت و قضاوتى مىرود كه حرص و طمع و شهوت او را بيشتر اشباع كند ، و چه تعبير جالبى در مورد اين گروه در آيات فوق آمده * ( أُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ) * : « ستمگران واقعى آنها هستند » ! ضمنا قرار گرفتن در برابر چنين صحنه هايى محكى است براى سنجش معيار ايمان هر انسان « تا سيه روى شود هر كه در او غش باشد » ! جالب اينكه قرآن در جايى ديگر مىگويد : مؤمنان حقيقى نه تنها در ظاهر

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر در باره صفات منافقان به جلد اول « تفسير نمونه » آغاز سوره بقره ذيل آيه 10 به بعد مراجعه فرمائيد .