جز انعكاس نور آفتاب نيست ( 1 ) . « قيعه » به عقيده بعضى جمع « قاعه » به معنى زمين گسترده و وسيعى است كه آب و گياه ندارد و به تعبير ديگر به زمينهاى كوير مانند مىگويند كه سراب نيز غالبا در آنجا به چشم مىخورد . ولى جمعى از مفسران و ارباب لغت اين كلمه را مفرد مىدانند كه جمع آن « قيعان » يا « قيعات » است ( 2 ) . گر چه از نظر معنى در اينجا تفاوت چندانى وجود ندارد ولى تناسب آيه ايجاب مىكند كه مفرد باشد زيرا « سراب » به صورت مفرد ذكر شده و طبعا چنين سرابى در يك بيابان خواهد بود نه در بيابانها ( دقت كنيد ) . سپس به مثال دوم مىپردازد و مىگويد : « و يا اعمال اين كافران همانند ظلماتى است در يك اقيانوس پهناور كه موج آن را پوشانده ، و بر فراز موج موج ديگرى است و بر فراز آن ابر تاريكى قرار گرفته است » ( * ( أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشاه مَوْجٌ مِنْ فَوْقِه مَوْجٌ مِنْ فَوْقِه سَحابٌ ) * ) . و به اين ترتيب « ظلمتهايى است كه يكى بر فراز ديگرى قرار گرفته » ! ( * ( ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ ) * ) . « آن چنان كه هر كس در ميان آن گرفتار شود آن قدر تاريك و ظلمانى است كه اگر دست خود را بيرون آورد ممكن نيست آن را ببيند » ! ( * ( إِذا أَخْرَجَ يَدَه لَمْ يَكَدْ يَراها ) * ) .

--> ( 1 ) دانشمندان فيزيكدان امروز مىگويند هنگامى كه هوا گرم مىشود ، طبقه هواى مجاور زمين بر اثر شدت گرما انبساط بيشترى پيدا مىكند و با توده مجاور تفاوت مىيابد ، امواج نور در آن مىشكند و سراب به خاطر همين شكست نور است . ( 2 ) به تفسير « مجمع البيان » و « روح المعانى » و « تفسير قرطبى » و « تفسير فخر رازى » و « مفردات راغب » مراجعه شود .