3 - جزاى محذوف در آيه آخرين آيه مورد بحث به صورت جمله شرطيه اى است كه جزاى آن ذكر نشده ، همين اندازه مىفرمايد : اگر فضل و رحمت الهى و اينكه خداوند تواب و حكيم است در كار نبود . . . ولى نمىفرمايد چه مىشد ، اما با توجه به قرائن كلام ، جزاى اين شرط روشن است و گاه مىشود كه حذف و سكوت درباره يك مطلب ابهت و اهميت بيشترى به آن مىبخشد ، و احتمالات زيادى را در ذهن انسان برمىانگيزد كه هر كدام به آن سخن مفهوم تازه اى مىدهد . مثلا در اينجا ممكن است جزاى شرط اين باشد اگر فضل و رحمت الهى نبود ، پرده از روى كارهاى شما بر مىداشت و اعمالتان را برملا مىساخت تا رسوا شويد . و يا اگر فضل و رحمت الهى نبود ، فورا شما را مورد مجازات قرار مىداد و هلاك مىكرد . و يا اگر فضل و رحمت الهى نبود اين چنين احكام حساب شده را براى تربيت شما انسانها مقرر نمىداشت . در واقع اين حذف جزاى شرط ، ذهن شنونده را به تمام اين امور سوق مىدهد ( 1 )

--> ( 1 ) در تفسير « الميزان » جواب شرط را به صورت جامعى نقل كرده كه شامل بسيارى از تفسيرهاى ديگر مىشود ، مىگويد : تقدير در واقع چنين است « ا لو لا ما انعم اللَّه عليكم من نعمة الدين و توبته لمذنبيكم و تشريع الشرائع لنظم امور حياتكم ، لزمتكم الشقوة ، و اهلكتكم المعصية و الخطيئه ، و اختل نظام حياتكم بالجهالة » .