الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
316
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
مردگانند آنها زندهاند و نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند « ( آيه 169 سوره آل عمران ) . در اينجا خطاب به پيامبر است ، و در آيه 154 سوره بقره خطاب به همه مؤمنان كرده مىگويد : وَلا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّه أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ . نه تنها در مورد مؤمنان عاليمقامى همچون شهيدان جهان برزخ وجود دارد بلكه درباره كفار طغيانگرى همچون فرعون و يارانش نيز وجود برزخ صريحا در آيه 46 سوره مؤمن آمده است : النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ : « آنها ( فرعون و يارانش ) هر صبح و شام در برابر آتش قرار مىگيرند و به هنگامى كه روز قيامت بر پا مىگردد فرمان داده مىشود آل فرعون را در شديدترين كيفرها وارد كنيد . البته آيات ديگرى را نيز براى اين موضوع ذكر كردهاند كه در صراحت و ظهور به پايه آيات فوق نمىرسد ، تنها مطلبى كه در آيات برزخ بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه بجز آيه مورد بحث كه مساله برزخ را به طور كلى بيان كرده ، بقيه آنها مساله را به صورت خصوصى مثلا در مورد « شهداء » يا « آل فرعون » طرح مىكند . ولى روشن است كه نه آل فرعون خصوصيتى دارند ، كه همانند آنها در جهان بسيار بوده ، و نه شهيدان چرا كه قرآن مجيد گروهى از صالحان و خاصان را همطراز آنها شمرده ، در آيه 69 سوره نساء پيامبران و صديقان و شهداء و صالحان را در كنار هم قرار مىدهد فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ . درباره عمومى بودن يا نبودن برزخ سخنى داريم كه در پايان اين بحث