نكته‌ها : 1 - مخاطب در جمله « * ( رَبِّ ارْجِعُونِ ) * » كيست ؟ با توجه به اينكه كلمه « رب » مخفف « ربى » به معنى « پروردگار من » مىباشد ، آغاز اين جمله نشان مىدهد مخاطب خداوند متعال است ، ولى از آنجا كه « ارجعون » ( باز گردانيد مرا ) به صيغه « جمع » آمده ، مخاطب نمىتواند خدا باشد ، و جمع اين دو تعبير در جمله فوق سؤالانگيز شده است . جمعى از مفسران معتقدند كه مخاطب خداوند است و ذكر صيغه جمع در اينجا به عنوان احترام و تعظيم است ، كه در زبان فارسى ما نيز معمول است به مخاطب واحد ، هنگام احترام « شما » مىگوئيم ، ولى با توجه به اينكه اين تعبير در زبان عربى ، مخصوصا در اعصار گذشته ، رائج نبوده ، و در قرآن نيز نمونه اى براى آن ديده نمىشود ، ضعف اين تفسير روشن است ( 1 ) . جمع ديگرى از مفسران گفته‌اند مخاطب در واقع فرشتگان مرگ و قبض ارواحند ، و گفتن كلمه « رب » يك نوع استغاثه به درگاه خدا مىباشد كه در سخنان روز مره ما نيز فراوان است كه وقتى انسان در بحرانى سخت قرار مىگيرد نخست به درگاه خدا استغاثه مىكند و بعد از مردم يارى مىطلبد و فرياد مىزند : « اى خدا ! اى خدا ! مرا نجات دهيد ، به كمك من بشتابيد » . اين تفسير صحيحتر به نظر مىرسد .

--> ( 1 ) بعضى از مفسران آيه 9 سوره قصص « قرة * ( عَيْنٍ لِي وَلَكَ لا تَقْتُلُوه ) * » را كه از زبان همسر فرعون به هنگام گرفتن قنداقه موسى از آب مىباشد نمونه اى از اين تعبير دانسته‌اند ، كه در آغاز آن مخاطب فرعون است ، و در دنباله آن ، مخاطب اطرافيان او هستند كه مامور قتل پسران بنى اسرائيل بودند ( دقت كنيد ) .