* ( كُنَّا تُراباً وَعِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ) * ) ( 1 ) . اين باور كردنى نيست ! « اينها وعده‌هاى دروغينى است كه هم به ما و هم به پدران ما در گذشته داده مىشد » ( * ( لَقَدْ وُعِدْنا نَحْنُ وَآباؤُنا هذا مِنْ قَبْلُ ) * ) . « اينها فقط افسانه‌ها و اسطوره‌هاى پيشينيان است » ( * ( إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ ) * ) . آفرينش مجدد ، اسطوره اى است و حساب و كتاب افسانه اى ديگر ، و بهشت و دوزخ نيز هر يك اسطوره اى بيش نيست ! . و از آنجا كه كفار و مشركان بيش از همه از مساله معاد وحشت داشتند و به همين دليل با انواع بهانه‌ها و لطائف الحيل مىخواستند شانه از زير بار آن خالى كنند ، قرآن نيز مشروحا و به طور مؤكد از معاد سخن مىگويد . لذا در دنباله آيات مورد بحث از سه راه ، منطق واهى منكران معاد را در هم مىكوبد : از راه مالكيت خداوند بر پهنه عالم هستى ، سپس ربوبيت او ، و سر انجام حاكميتش بر مجموعه جهان ، و از تمام اين بحثها چنين نتيجه مىگيرد كه او از هر نظر قدرت و توانايى بر مساله معاد را دارد ، و عدالت و حكمتش ايجاب مىكند كه اين جهان ، عالم آخرت را به دنبال خود داشته باشد . و جالب اينكه در هر مورد از خود مشركان اعتراف مىگيرد و سخن آنها را

--> ( 1 ) مقدم داشتن « تراب » ( خاك ) بر « عظام » ( استخوانها ) يا به خاطر اين است كه باز گشت خاك به زندگى نخستين عجيبتر است از بازگشت استخوانها ، و يا اشاره به اينكه اجداد ما خاك شده‌اند و پدران ما تبديل به استخوان پوسيده ، و يا اشاره به اينكه نخست گوشت بدن انسان خاك مىشود و در كنار استخوانها قرار مىگيرد و سپس استخوانها خاك مىگردند .