الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
291
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
بعد از ذكر مساله آفرينش انسان به مساله مرگ و حيات و آمد و شد شب و روز كه از آيات بزرگ پروردگار است پرداخته چنين مىگويد : « او كسى است كه زنده مىكند و مىميراند و آمد و شد شب و روز از آن او است ، آيا انديشه نمىكنيد » ؟ ! ( * ( وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ وَلَه اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ) * ) . و به اين ترتيب در آيات سه گانه اخير از انگيزه شناخت پروردگار شروع كرده و با ذكر بخشى از مهمترين آيات انفسى و آفاقى بحث را پايان مىدهد و به تعبير ديگر سير انسان را از آغاز تولد تا مرگ و بازگشت به سوى پروردگار بازگو مىكند كه همه چيزش به فرمان او ، و با اراده او صورت مىگيرد . جالب اينكه : آفرينش « مرگ » و « حيات » را در كنار آفرينش « شب » و « روز » قرار مىدهد چرا كه نور و ظلمت در پهنه عالم هستى همانند مرگ و حيات در جهان جانداران است همانگونه كه در پرتو امواج نور ، عالم هستى جنب و جوش و حركت پيدا مىكند و زير پردههاى ظلمت به خاموشى مىگرايد ، همين گونه موجودات زنده با نور حيات حركت خود را آغاز مىكنند و با ظلمت مرگ خاموش مىگردند و هر دو جنبه تدريجى دارند . اين نكته را سابقا گفتهايم كه اختلاف شب و روز ممكن است به معنى آمد و شد آنها بوده باشد كه هر يك « خلف » و جانشين ديگرى مىشود ، و نيز ممكن است به معنى اختلاف و تفاوت تدريجى آنها باشد كه فصول چهارگانه سال را به وجود مىآورد ، و گردش حيات را در جهان گياهان تحت نظام دقيقى رهبرى مىكند . در هر حال همه اين مسائل مىتواند راهنماى طريق معرفت پروردگار باشد ، به همين دليل در پايان آيه مىگويد : « * ( أَ فَلا تَعْقِلُونَ ) * » : « آيا انديشه نمىكنيد » ؟ !