است ، اما چرا نعمت گوش را بر چشم مقدم مىدارد ؟ ممكن است به اين دليل باشد كه به گفته دانشمندان براى نخستين بار گوش نوزاد به كار مىافتد و چشم مدتى بعد از آن ، چرا كه چشمهاى بسته در محيط تاريك رحم هيچگونه آمادگى براى مشاهده امواج نور را ندارد و به همين دليل بعد از تولد مدتها بسته است تا تدريجا به نور عادت كند ، در حالى كه گوش چنين نيست ، حتى به اعتقاد بعضى در عالم جنين نيز قدرت شنوايى را دارد ( 1 ) و صداى قلب مادر را مىشنود . در حقيقت بيان مواهب سه گانه فوق ، انگيزه اى است براى شناخت بخشنده اين مواهب كه او را به دنبال معرفت منعم اصلى مىفرستد ( همانگونه كه علماى عقائد بحث شكر منعم را پايه اى براى وجوب عقلى معرفة اللَّه دانسته‌اند ) . سپس در آيه بعد به يكى از مهمترين آيات پروردگار ، يعنى خلقت انسان از اين زمين خاكى پرداخته چنين مىگويد : « او كسى است كه شما را در زمين آفريد » ( * ( وَهُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الأَرْضِ ) * ) ( 2 ) . و چون از زمين آفريده شده‌ايد باز به زمين باز مىگرديد و ديگر بار « برانگيخته شده به سوى او جمع و محشور مىشويد » ( * ( وَإِلَيْه تُحْشَرُونَ ) * ) . و اگر در آفرينش خودتان از خاك بى ارزش بينديشيد ، كافى است كه هستى بخش را بشناسيد و نيز امكان مساله معاد را در يابيد .

--> ( 1 ) درباره ابزار سه گانه شناخت در جلد 11 صفحه 335 به بعد ( ذيل آيه 78 سوره نحل ) سخن گفته‌ايم . ( 2 ) « ذرأكم » از ماده « ذرء » ( بر وزن زرع ) در اصل به معنى آفرينش و ايجاد و اظهار است ، ولى ماده « ذرو » با واو ( كه آن هم بر وزن زرع است ) به معنى پراكنده ساختن آمده ، اين دو ماده را نبايد با هم اشتباه كرد و آيه مورد بحث ما از ماده اول است ( متاسفانه در جلد هفتم تفسير نمونه صفحه 19 اشتباهى در اين زمينه رخ داده كه به اين وسيله اصلاح مىكنيم ) .