كسى را از ميان ناز و نعمت بيرون كشند و به سياه چال زندان وحشتناكى بيفكنند فوق العاده دردناك خواهد بود . بعلاوه اين فراوانى نعمت ، پرده‌هاى غفلت و غرور را بر روى چشمان او ضخيمتر مىكند تا آنجا كه راه باز گشت بر او غير ممكن مىشود . اين همان چيزى است كه در ساير آيات قرآن از آن اشاره به « استدراج در نعمت » شده است ( 1 ) . ضمنا جمله « نمد » از ماده « امداد » و « مد » به معنى كامل كردن نقصان چيزى ، و جلوگيرى از قطع و پايان آن است . بعد از نفى پندارهاى اين غافلان خود خواه ، چگونگى حال مؤمنان و سرعت كنندگان در خيرات را ضمن چند آيه بازگو مىكند و صفات اساسى آنها را تشريح مىنمايد : نخست مىگويد : « كسانى كه از خوف پروردگارشان بيمناك و نگرانند ( * ( إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ ) * ) . قابل توجه اينكه « خشيت » به معنى هر گونه ترس نيست ، بلكه ترسى است كه توام با تعظيم و احترام باشد ، همچنين « مشفق » كه از ماده « اشفاق » و از ريشه « شفق » به معنى روشنايى آميخته با تاريكى گرفته شده به معنى خوف و ترسى است كه آميخته با محبت و احترام است . و از آنجا كه « خشيت » بيشتر جنبه قلبى دارد و « اشفاق » جنبه عملى را شامل مىشود ، ذكر اين دو به صورت علت و معلول در آيه روشن مىگردد ، در حقيقت مىفرمايد : آنها كسانى هستند كه ترس آميخته با عظمت خدا در دلهايشان جاى

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر درباره استدراج به جلد هفتم صفحه 32 ( ذيل آيه 182 سوره اعراف ) مراجعه فرمائيد .