تعبير در باره ابراهيم ، تناسب ندارد بلكه مناسب خداوند است ( 1 ) . سرانجام پنجمين و آخرين تعبير شوق آفرين را در باره مسلمانان كرده و آنها را به عنوان الگو و اسوه امتها معرفى مىكند و مىفرمايد : « هدف اين بوده است كه پيامبر ص شاهد و گواه بر شما باشد و شما هم گواهان بر مردم » ! ( * ( لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ ) * ) . « شهيد » به معنى شاهد از ماده شهود به معنى آگاهى توأم با حضور است مفهوم اين سخن آن است كه شاهد بودن پيامبر ص بر همه مسلمانها به معنى آگاهى او از اعمال امت خويش است ، و اين با روايات « عرض اعمال » و بعضى از آيات قرآن كه به آن اشاره مىكند كاملا سازگار مىباشد ، چرا كه طبق اين روايات اعمال همه امت را در عرض هفته به حضور پيامبر ص عرضه مىدارند و روح پاك او از همه اينها آگاه و با خبر مىشود ، بنا بر اين او شاهد و گواه اين امت است . اما شاهد و گواه بودن اين امت ، طبق بعضى از روايات به معنى معصومين اين امت و امامان است كه آنها نيز گواهان بر اعمال مردمند . در حديثى از امام على بن موسى الرضا ع مىخوانيم : كه فرمود : نحن حجج اللَّه فى خلقه و نحن شهداء اللَّه و اعلامه فى بريته : « ما حجتهاى خدا در ميان خلقيم و شاهدان او و نشانه هايش در ميان مردميم » ( 2 ) . در حقيقت مخاطب در جمله « لتكونوا » ظاهرا همه امتند اما در واقع گروهى از سران و بزرگان آنها مىباشد ، و خطاب به كل به خاطر جزء در تعبيرات روزمره فراوان است مثلا در آيه 20 سوره مائده مىخوانيم : كه خداوند ضمن

--> ( 1 ) در قرآن مجيد ، در آيه 3 سوره مائده نام اين آئين را صريحا « اسلام » نهاده « * ( وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً ) * » و در آيات متعددى از پيامبر اسلام ( ص ) به عنوان « * ( أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ ) * » ياد شده است ( انعام - 14 - زمر - 12 ) . ( 2 ) از كتاب « كمال الدين » صدوق ، طبق نقل تفسير نور الثقلين جلد 3 صفحه 526 روايات ديگرى نيز به همين مضمون در اين زمينه نقل شده است .