« تنها گناهشان اين بود كه مىگفتند پروردگار ما خداوند يكتا است » ! ( * ( إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّه ) * ) . بديهى است اقرار به توحيد و يگانگى خدا افتخار است نه گناه ، اين اقرار چيزى نبود كه به مشركان حق دهد آنها را از خانه و زندگيشان بيرون كنند و مجبور به هجرت از مكه به مدينه سازند ، بلكه اين تعبير لطيفى است كه براى محكوم كردن طرف در اين گونه موارد گفته مىشود . فى المثل به شخصى كه در برابر خدمت و نعمت ناسپاسى كرده مىگوئيم : گناه ما اين بود كه به تو خدمت كرديم ، اين كنايه اى است از بيخبرى طرف كه در برابر خدمت ، كيفر گناه داده است ( 1 ) . سپس به يكى از فلسفه‌هاى تشريع جهاد اينچنين بازگو مىكند : « اگر خداوند از مؤمنان دفاع نكند ، و از طريق اذن جهاد بعضى را به وسيله بعضى دفع ننمايد ، ديرها و صومعه‌ها و معبدهاى يهود و نصارا و مساجدى كه نام خدا در آن بسيار برده مىشود ويران مىگردد » ( * ( وَلَوْ لا دَفْعُ اللَّه النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَواتٌ وَمَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّه كَثِيراً ) * ) . آرى اگر افراد با ايمان و غيور دست روى دست بگذارند و تماشاچى فعاليتهاى ويرانگرانه طاغوتها و مستكبران و افراد بى ايمان و ستمگر باشند و آنها ميدان را خالى ببينند اثرى از معابد و مراكز عبادت الهى نخواهند گذارد ، چرا كه معبدها جاى بيدارى است ، و محراب ميدان مبارزه و جنگ است ، و مسجد در برابر خود كامگان سنگر است ، و اصولا هر گونه دعوت به خدا پرستى بر ضد جبارانى است كه مىخواهند مردم همچون خدا آنها را بپرستند ! و لذا اگر آنها فرصت پيدا كنند تمام اين مراكز را با خاك يكسان خواهند كرد .

--> ( 1 ) و از اينجا روشن مىشود كه استثناء در آيه فوق استثناء متصل است منتهى با معنى كنايى و ذكر فرد ادعايى ( دقت كنيد ) .