الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

89

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

فرشتگان در برابر او به سجده افتادند ، بجز ابليس . طرز بيان اين آيات چنين نشان مىدهد كه ميان خلقت آدم از خاك و پيدايش صورت كنونى انواع ديگرى وجود نداشته است . و تعبير به « ثم » كه در بعضى از آيات فوق آمده و در لغت عرب براى « ترتيب با فاصله » آورده مىشود ، هرگز دليل بر گذشتن مليونها سال و وجود هزاران نوع نمىباشد ، بلكه هيچ مانعى ندارد كه اشاره به فاصله هايى باشد كه در ميان مراحل آفرينش آدم از خاك و سپس گل خشك و سپس دميدن روح الهى وجود داشته . لذا همين كلمه « ثم » درباره خلقت انسان در عالم جنين و مراحلى را كه پشت سر هم طى مىكند آمده است ، مانند : يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ . . . ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ : « اى مردم اگر ترديد در رستاخيز داريد ( به قدرت خدا در آفرينش انسان بينديشيد ) كه ما شما را از خاك آفريديم سپس از نطفه . سپس از خون بسته شده ، سپس از مضغه ( پاره گوشتى كه شبيه گوشت جويده است ) . . . سپس شما را به صورت طفلى خارج مىسازيم ، سپس به مرحله بلوغ مىرسيد » ( سوره حج آيه 5 ) . ملاحظه مىكنيد كه هيچ لزومى ندارد « ثم » براى يك فاصله طولانى باشد ، بلكه همانگونه كه در فواصل طولانى به كار مىرود در فاصله‌هاى كوتاه هم استعمال مىشود . از مجموع آنچه در بالا گفتيم چنين نتيجه مىگيريم كه آيات قرآن هر چند مستقيما در صدد بيان مساله تكامل يا ثبوت انواع نيست ، ولى ظواهر آيات ( البته در خصوص انسان ) با مساله خلقت مستقل سازگارتر است ، هر چند كاملا صريح نيست اما ظاهر آيات خلقت آدم بيشتر روى خلقت مستقل دور مىزند ، اما در مورد ساير جانداران قرآن سكوت دارد .