الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
71
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
لذا « عرض كرد : پروردگارا اكنون كه چنين است مرا تا روز رستاخيز مهلت ده » ! ( * ( قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ) * ) . نه براى اينكه توبه كند ، يا از كرده خود پشيمان باشد و در مقام جبران برآيد ، بلكه براى اينكه به لجاجت و عناد و دشمنى و خيره سرى ادامه دهد ! خداوند هم اين خواسته او را پذيرفت و « فرمود مسلما تو از مهلت يافتگانى » ( * ( قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ) * ) . ولى نه تا روز مبعوث شدن خلايق در رستاخيز ، چنان كه خواسته اى ، بلكه « تا وقت و زمان معينى » ( * ( إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ) * ) . در اينكه منظور از * ( يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ) * ، چه روزى است ، مفسران احتمالات متعددى دادهاند : بعضى گفتهاند منظور پايان اين جهان و بر چيده شدن دوران تكليف است ، چرا كه بعد از آن ، طبق ظاهر آيات قرآن ، همه جهانيان از بين مىروند و تنها ذات پاك خداوند باقى ميماند ، بنا بر اين تنها به مقدارى از درخواست ابليس موافقت شد . بعضى ديگر احتمال دادهاند كه منظور از « وقت معلوم » زمان معينى است كه تنها خدا مىداند ، و جز او هيچكس از آن آگاه نيست ، چرا كه اگر آن وقت را آشكار مىساخت ابليس تشويق به گناه و سركشى بيشتر شده بود . بعضى نيز احتمال دادهاند منظور روز قيامت است چرا كه او مىخواست تا آن روز زنده بماند تا از حيات جاويدان برخوردار گردد و با نظر او موافقت گرديد ، به خصوص اينكه تعبير به * ( يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ) * در آيه 50 سوره واقعه درباره روز قيامت نيز آمده است .