( دقت كنيد ) . و در پايان آيه همانگونه كه روش قرآن در بسيارى از موارد است ، موارد استثناء را بيان كرده مىگويد : « آنها كه ناچار از خوردن گوشتهاى حرام شوند ( فى المثل در بيابانى بدون غذا بمانند و جانشان در خطر باشد ) در صورتى كه به مقدار حفظ جان از آن استفاده كنند و از حد تجاوز ننمايند بر آنها ايرادى نيست چرا كه خداوند ، آمرزنده و مهربان است » ( * ( فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَلا عادٍ فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) . « باغ » يا « باغى » از ماده « بغى » به معنى « طلب » است ، و در اينجا به معنى طلب لذت و يا حلال شمردن حرام الهى تفسير شده . « عاد » يا « عادى » از ماده « عدو » به معنى تجاوز است و در اينجا منظور كسى است كه بيش از حد لازم ، به هنگام ضرورت از اين گوشتها استفاده كند . البته در رواياتى كه از طرف اهل بيت به ما رسيده گاهى « باغى » به معنى « ظالم » و « عادى » به معنى « غاصب » تفسير شده ، حتى باغى به معنى كسى كه بر ضد امام قيام كند و عادى به معنى دزد آمده است . اين روايات ممكن است اشاره به آن باشد كه اضطرار به گوشتهاى حرام معمولا در مسافرتها پيدا مىشود ، و اگر كسى در راه ظلم و غضب و دزدى سفر كند و گرفتار چنين گوشتهايى شود ، گرچه موظف است براى حفظ جان خود از آنها استفاده كند ولى خدا اين گناه را بر آنها نخواهد بخشيد . و به هر حال اين تفسيرها با آنچه در مفهوم كلى آيه ذكر شد منافات ندارد و قابل جمع است . آيه بعد بحثى را كه در زمينه تحريمهاى بى دليل مشركان كه به طور ضمنى