مىكنند و اگر توبه كرد مورد قبول واقع خواهد شد و همه مجازاتها از ميان خواهد رفت . گرچه حكم سياسى مرتد فطرى براى آنها كه از محتواى آن آگاه نيستند ممكن است يك نوع خشونت و تحميل عقيده و سلب آزادى انديشه تلقى گردد . ولى اگر به اين واقعيت توجه كنيم كه اين احكام مربوط به كسى نيست كه اعتقادى در درون دارد و در مقام اظهار آن بر نيامده ، بلكه تنها كسى را شامل مىشود كه به اظهار يا تبليغ پردازد ، و در حقيقت قيام بر ضد رژيم موجود جامعه كند ، روشن مىشود كه اين خشونت بى دليل نيست ، و با مساله آزادى انديشه نيز منافات ندارد ، و همانگونه كه گفته‌ايم شبيه اين قانون در بسيارى از كشورهاى شرق و غرب با تفاوتهايى وجود دارد . توجه به اين نكته نيز لازم است كه : پذيرش اسلام بايد طبق منطق باشد ، مخصوصا كسى كه از پدر يا مادر مسلمان تولد يافته و در يك محيط اسلامى پرورش ديده ، بسيار بعيد به نظر مىرسد كه محتواى اسلام را تشخيص نداده باشد ، بنا بر اين عدول و بازگشت او به توطئه و خيانت شبيه تر است تا به اشتباه و عدم درك حقيقت و چنين كسى استحقاق چنان مجازاتى را دارد . ضمنا احكام هرگز تابع يك فرد و دو فرد نيست بلكه مجموع را به طور كلى بايد در نظر گرفت ( 1 ) .

--> ( 1 ) در تركيب جمله « * ( مَنْ كَفَرَ بِاللَّه . . . ) * در ميان مفسران گفتگو است : بعضى آن را شرح و توضيحى براى جمله قبل دانسته‌اند و به اصطلاح بدل از « * ( الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّه ) * » گرفته‌اند ، و بعضى ديگر آن را بدل از « كاذبون » دانسته‌اند ، جمعى نيز آن را مبتداى محذوف الخبر گرفته‌اند و معتقدند در تقدير چنين بوده : « * ( مَنْ كَفَرَ بِاللَّه مِنْ بَعْدِ إِيمانِه ) * * ( فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّه وَلَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ) * » در حقيقت جزاى شرط محذوف شده زيرا جمله بعد دلالت بر آن دارد . احتمال چهارمى وجود دارد كه بهترين تركيب به نظر مىرسد و آن اينكه : خبر اين مبتدا همان است كه در خود آيه آمده است و محذوف نيست ، و جمله « * ( لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً ) * » توضيح مجددى از مبتدا است ، چرا كه جمله استثنائيه ميان آن و خبر فاصله افكنده است ، و اين گونه تعبيرات در ادبيات زبانهاى ديگر نيز ديده مىشود ، مثلا در فارسى مىگوئيم : كسى كه بعد از ايمان كافر شود ، البته به استثناى كسانى كه تحت فشار واقع شده‌اند و قلبشان مملو از ايمان است ، آرى چنين كسى كه بعد از اسلام كافر شده است مشمول غضب الهى است ( دقت كنيد ) .