الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

351

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

با شناخت نعمت خدا صميمانه اعتراف كنند ، و به سوى او بيايند ، اما راه انكار را پوييدند ، قرآن عمل آنها را مستبعد شمرده و با « ثم » از آن تعبير كرده است ! ولى ما احتمال مىدهيم كه « ثم » در اينجا اشاره به نكته ظريفترى باشد و آن اينكه هنگامى كه دعوت حق با اصول منطقيش در درون جان انسان پرتو افكن شد ، با عوامل نفى و بطلان كه احيانا در آن وجود دارد ، درگير مىشود ، اين طوفان و جدال مدتى طول مىكشد كه مقدار آن متناسب با قدرت و ضعف عوامل نفى است ، اگر عوامل نفى و انكار قويتر بود بعد از مدتى غلبه با آنها خواهد شد و به اين ترتيب تعبير به « ثم » كاملا متناسب خواهد بود . در آيات سوره انبياء نيز ضمن بيان سرگذشت ابراهيم مىخوانيم هنگامى كه منطق نيرومندش را پس از شكستن بتها براى بت پرستان آشكار كرد ، آنها لحظات كوتاهى در خود فرو رفتند و خويشتن را ملامت كردند ، و نزديك بود بيدارى گرايش به حق سراسر وجودشان را روشن كند ، اما عوامل منفى يعنى تعصب و استكبار و لجاجت بر دعوت حق غلبه كرد ، اين لحظات پايان يافت و مجددا به انكار برخاستند ( در اينجا نيز كلمه « ثم » به چشم مىخورد ) فَرَجَعُوا إِلى أَنْفُسِهِمْ فَقالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ ثُمَّ نُكِسُوا عَلى رُؤُسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ ( انبياء - 64 - 65 ) . ضمنا از اين بيان هماهنگى آنچه در معنى كافرون در اينجا گفتيم با « ثم » روشنتر مىشود .