الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
283
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
مىآيد : با اينكه عرب جاهلى عقيده به معاد نداشت ، چگونه چنين سخنى را مىگفتند ؟ ! . ولى بايد توجه داشت كه همه آنها منكر معاد بطور مطلق نبودند ، بلكه معاد جسمانى را نفى مىكردند و از اينكه انسان بار ديگر به حيات مادى باز گردد ، تعجب داشتند ؟ به علاوه اين تعبير ممكن است به صورت قضيه شرطيه بوده باشد يعنى آنها مىگفتند : « اگر جهان ديگرى هم در كار باشد ما در آنجا بهترين پاداش را خواهيم داشت » و همين گونه است طرز تفكر بسيارى از جباران و منحرفان لجوج كه در عين دورى از خدا خود را به خدا از همه نزديكتر مىدانند و ادعاهاى پوچ و مسخره اى دارند . اين احتمال را نيز بعضى از مفسران دادهاند كه از « حسنى » همان نعمت حسنى يعنى پسران است ، چرا كه دختران را شوم و بد مىدانستند ، ولى پسران را خوب و نعمت عالى مىدانستند . ولى تفسير اول صحيحتر به نظر مىرسد ، لذا بلافاصله مىگويد : « ناچار براى آنها آتش دوزخ است » ( * ( لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ ) * ) . يعنى نه تنها عاقبت نيكى ندارند ، بلكه پايان كارشان جز آتش دوزخ نيست . « و آنها از پيشگامان در آتشند » ( * ( وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ ) * ) . « مفرط » از ماده « فرط » ( بر وزن فقط ) معنى پيشگام و متقدم است . و از آنجا كه ممكن است بعد از شنيدن داستان عرب جاهلى براى بعضى اين سؤال پيش آيد كه چگونه ممكن است انسان جگر گوشه خود را با آن قساوت ، زنده به زير خاكها بفرستد مگر چنين چيزى امكان پذير است ؟ در آيه