چرا انسان زير فشار ضربات دشمن بماند و ذليلانه بميرد ، چرا با شجاعت مهاجرت نكند و از موضع تازه اى به مبارزه بر نخيزد تا حق خويش را بگيرد ؟ ! در سوره نساء آيه 100 همين مساله با صراحت بيشترى بيان شده است وَمَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّه يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُراغَماً كَثِيراً وَسَعَةً : « كسانى كه در راه اللَّه هجرت كنند در اين دنياى پهناور خدا ، نقاط فراوان امن و وسيعى پيدا مىكنند كه مىتوانند در آنجا بينى مخالفان را به خاك بمالند » ! 5 - انتخاب دو صفت « صبر » و « توكل » براى مهاجران ، دليلش روشن است ، زيرا در چنين حوادث سخت و طاقتفرسا كه در زندگى انسان پيش مىآيد در درجه اول شكيبايى و صبر و استقامت لازم است ، استقامتى به عظمت حادثه و يا برتر و بيشتر ، سپس توكل و اعتماد بر خدا ، و اصولا اگر انسان در اين گونه حوادث تكيه گاه محكم و مطمئن معنوى نداشته باشد ، صبر و استقامت براى او ممكن نيست . بعضى گفته‌اند انتخاب « صبر » بخاطر اين است كه در آغاز اين مسير به سوى اللَّه شكيبايى و استقامت در برابر خواسته‌هاى نفس ، لازم است ، و انتخاب توكل به خاطر آن است كه پايان اين مسير به انقطاع و بريدن از هر چه غير خدا است و پيوستن به او مىانجامد ، بنا بر اين صفت اول آغاز راه است و دوم پايان آن ( 1 ) . و به هر حال هجرت در بيرون ، بدون هجرتى در درون ، ممكن نيست ، انسان نخست بايد از علائق پست مادى درونى ببرد ، و به سوى فضائل اخلاقى هجرت كند تا بتواند در بيرون دست به چنين هجرتى بزند و از دار الكفر - با پشت پا زدن به همه چيز - به دار الايمان منتقل گردد .

--> ( 1 ) تفسير كبير فخر رازى ذيل آيه .