الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
213
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
( * ( وَلَدارُ الآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ ) * ) . باز در اين تعبير به كلمه « خير » و جمله « * ( لَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ ) * » برخورد مىكنيم كه هر دو ، مطلقند با مفهوم گسترده شان ، و بايد همچنين باشد چرا كه پاداشها ، بازتابهايى هستند از اعمال انسانها ، در كيفيت و كميت آنها ! . ضمنا از آنچه گفتيم روشن شد كه جمله * ( لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا . . . ) * تا آخر آيه ظاهرا كلام خدا است ، و قرينه مقابله ميان اين آيات و آيات گذشته ، اين معنى را تقويت مىكند ، هر چند بعضى از مفسران ، در تفسير آن دو احتمال دادهاند ، نخست اينكه كلام خدا باشد ، و ديگر اينكه دنباله كلام پرهيزكاران است . آيه بعد سراى پرهيزكاران را كه قبلا بطور سربسته بيان شد ، توصيف كرده مىگويد : « سراى پرهيزكاران باغهاى جاويدان بهشت است كه همگى وارد آن مىشوند » ( * ( جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها ) * ) . « نهرهاى جارى از پاى درختان آنها مىگذرد » ( * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * ) . تنها مساله باغ و درخت مطرح نيست ، بلكه « هر چه بخواهند در آنجا هست » ( * ( لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ ) * ) . آيا تعبيرى از اين وسيعتر و مفهومى از اين جامعتر درباره نعمتهاى بهشتى پيدا مىشود ؟ حتى اين تعبير از تعبيرى كه در آيه 71 سوره زخرف آمده است وسيعتر به نظر مىرسد آنجا كه مىگويد وَفِيها ما تَشْتَهِيه الأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الأَعْيُنُ : « در بهشت هر آنچه دلها بخواهد و چشمها از آن لذت برد وجود دارد » آنجا سخن از خواست دلها است و اينجا سخن از خواست مطلق ( يشاؤن ) . بعضى از مفسران از مقدم بودن « * ( لَهُمْ فِيها ) * » بر « * ( ما يَشاؤُنَ ) * » انحصار