الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
8
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
اين نسيان عمومى در مورد عالم ذر به هيچوجه قابل توجيه نيست . 3 - هدف از چنين پيمانى چه بوده است ؟ اگر هدف اين بوده كه پيمان با يادآورى چنين پيمانى در راه حق گام نهند و جز راه خداشناسى نپويند بايد گفت چنين هدفى به هيچوجه از اين پيمان به دست نمىآيد زيرا همه آن را فراموش كرده و به اصطلاح به بستر « لا » خفتهاند . و بدون چنين هدفى اين پيمان لغو و بيهوده به نظر مىرسد . 4 - اعتقاد به وجود چنين جهانى در واقع مستلزم قبول يك نوع تناسخ است زيرا مطابق اين تفسير بايد پذيرفت كه روح انسان قبل از تولد فعلى او يك بار ديگر در اين جهان گام گذارده است . و پس از طى دورانى كوتاه يا طولانى از اين جهان باز گشته است ، و به اين ترتيب بسيارى از اشكالات تناسخ متوجه آن خواهد شد . ولى اگر تفسير دوم را بپذيريم هيچيك از اين ايرادها متوجه نخواهد شد زيرا سؤال و جواب و پيمان مزبور يك پيمان فطرى بوده است كه الان هم هر كس در درون جان خود آثار آن را مىيابد و حتى طبق تحقيقات روانشناسان اخير « حس مذهبى » يكى از احساسات اصيل روان ناخودآگاه انسانى است ، و همين حس است كه بشر را در طول تاريخ به سوى خداشناسى رهنمون بوده و با وجود اين فطرت هيچگاه نمىتواند به اين عذر كه پدران ما بتپرست بودند توسل جويد فطرة اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ( روم - 30 ) تنها ايراد مهمى كه به تفسير دوم متوجه مىشود اين است كه سؤال و جواب در آن جنبه كنايى به خود مىگيرد ، ولى با توجه به آنچه در بالا اشاره كرديم كه اين گونه تعبيرات در زبان عرب و همه زبانها وجود دارد ، ايراد ديگرى متوجه آن نمىشود از همه تفاسير نزديكتر به نظر مىرسد .