جامعترين آيه اخلاقى از امام صادق ع چنين نقل شده كه در قرآن مجيد ، آيه اى جامعتر در مسائل اخلاقى از آيه فوق ( آيه نخست ) نيست ( 1 ) . بعضى از دانشمندان در تفسير اين حديث ، چنين گفته‌اند ، كه اصول فضائل اخلاقى بر طبق اصول قواى انسانى كه « عقل » و « غضب » و « شهوت » است در سه قسمت خلاصه مىشود . فضائل عقلى كه نامش « حكمت » است ، و در جمله و أمر بالعرف ( به نيكيها و شايستگيها دستور ده ) خلاصه شده . و فضائل نفسى در برابر طغيان و شهوت كه نامش « عفت » است و در خذ العفو خلاصه گرديده . و تسلط بر نفس در برابر قوه غضبيه كه نامش « شجاعت » است ، در * ( أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ ) * منعكس گرديده است . حديث فوق را خواه به صورتى كه مفسران گفته‌اند و در بالا اشاره شد تفسير كنيم ، و خواه به صورت شرائط رهبر كه ما عنوان كرديم ، تفسير شود ، اين واقعيت را بيان مىكند كه جمله‌هاى كوتاه و فشرده آيه فوق متضمن يك برنامه جامع و وسيع و كلى در زمينه‌هاى اخلاقى و اجتماعى است ، بطورى كه مىتوان همه برنامه‌هاى مثبت و سازنده و فضائل انسانى را در آن پيدا كرد ، و به گفته بعضى از مفسران ، اعجاز قرآن در شكل « فشرده گويى » آميخته با وسعت و عمق معنى ، در آيه فوق كاملا منعكس است . توجه به اين نكته نيز لازم است كه مخاطب در آيه گرچه شخص پيامبر ص است ولى همه امت و تمامى رهبران و مبلغان را شامل مىشود . و نيز توجه به اين نكته لازم است كه در آيات فوق ، هيچ مطلبى كه مخالف

--> ( 1 ) مجمع البيان ذيل آيه .