پشت كردن به دشمن را در سر نمىپروراند ، از هيچكس و هيچ چيز نمىهراسد ، ترس و وحشت و اضطراب و ترديد در وجودش راه ندارد ، ارتشى كه از چنين سربازانى تشكيل شود ارتشى خواهد بود شكستناپذير ! چنين روحيه اى را تنها از طريق تعليمات اسلامى مىتوان بارور ساخت و امروز نيز اگر با تعليم و تربيت صحيح ، اين منطق بار ديگر در روح مسلمانان جلوه گر شود ، عقبماندگيها و شكستها را جبران خواهند كرد . آنها كه در باره علل پيشرفت مسلمانان نخستين ، و علل عقبماندگى امروز ، مطالعه و بررسى مىكنند ، و گاهى اين موضوع را معمايى لا ينحل مىپندارند خوب است بيايند و كمى در آيه فوق بينديشند تا پاسخ اين سؤال را بروشنى در آن بيابند . قابل توجه اينكه در آيه فوق به هنگامى كه سخن از دو شكست منافقان مىگويد آن را شرح مىدهد و يك يك بيان مىكند ، ولى هنگامى كه سخن از دو پيروزى مؤمنان مىگويد ، سر بسته گذاشته از آن مىگذرد ، گويى آن چنان روشن و واضح و آشكار است كه اصلا نيازى به شرح و بيان ندارد . و اين يك نكته زيبا و لطيف بلاغت است كه در آيه فوق به كار رفته . 3 - صفات هميشگى منافقان بار ديگر تاكيد مىكنيم كه نبايد اين آيات را به شكل طرح يك مساله تاريخى مربوط به گذشته مورد مطالعه قرار دهيم ، بلكه بايد بدانيم درسى است راى امروز و ديروز و فرداى ما و همه انسانها ! هيچ جامعه اى معمولا از يك گروه منافق ، اندك يا بسيار ، خالى نيست و صفات آنها تقريبا يكسان و يك نواخت است . آنها افرادى هستند نادان و در عين حال خود خواه و متكبر كه براى خويش