بعضى از مفسران تحريم جنگ در اين چهار ماه را از زمان « ابراهيم خليل » مىدانند كه در عصر جاهليت عرب نيز به عنوان يك سنت به قوت خود باقى بود ، هر چند آنها طبق اميال و هوسهاى خود گاهى جاى اين ماهها را تغيير مىدادند ، ولى در اسلام همواره ثابت و لا يتغير است كه سه ماه آن پشت سر هم « ذى القعده » و « ذى الحجه » و « محرم » و يك ماه جدا است و آن ماه « رجب » است و به قول عربها سه ماه « سرد » ( يعنى پشت سر هم ) و يك ماه « فرد » است . ذكر اين نكته لازم است كه تحريم جنگ در اين ماهها در صورتى است كه جنگ از ناحيه دشمن به مسلمانان تحميل نشود ، اما در اين صورت بدون شك مسلمانان بايد بپاخيزند و دست روى دست نگذارند ، زيرا احترام ماه حرام از ناحيه آنان نقض نشده بلكه از ناحيه دشمن نقض گرديده است ( چنان كه شرح آن ذيل آيه 194 سوره بقره گذشت ) . بعد براى تاكيد مىگويد : « اين آئين ثابت و پا بر جا و تغييرناپذير است » نه رسم نادرستى كه در ميان عرب بود كه با ميل و هوس خويش آنها را جابجا مىكردند ( * ( ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ) * ) . از پاره اى از روايات ( 1 ) استفاده مىشود كه تحريم جنگ در اين چهار ماه علاوه بر آئين ابراهيم در آئين يهود و مسيح و سائر آئينهاى آسمانى نيز بوده است و جمله « * ( ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ) * » ممكن است اشاره به اين نكته نيز بوده باشد ، يعنى از نخست در همه آئينها به صورت يك قانون ثابت وجود داشته است . سپس مىگويد : « در اين چهار ماه به خود ستم روا مداريد با شكستن احترام آنها خويش را گرفتار كيفرهاى دنيا و مجازاتهاى آخرت نسازيد » ( * ( فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ ) * ) . ولى از آنجا كه ممكن بود تحريم جهاد در اين چهار ماه وسيله اى براى

--> 1 - تفسير برهان جلد دوم صفحه 122 .