تفسير : نشانه‌هاى دوزخيان ! اين آيات بحثى را كه در آيات گذشته در زمينه دانشمندان دنياپرست و همچنين عوامل هدايت و ضلالت گذشت تكميل مىكند ، در اين آيات مردم به دو گروه تقسيم شده‌اند و صفات هر كدام توضيح داده شده : « گروه دوزخيان و گروه بهشتيان » . نخست در باره دوزخيان كه گروه اولند با تكيه به سوگند و تاكيد چنين مىگويد : « ما بسيارى از جن و انس را براى دوزخ آفريديم » ( * ( وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ ) * ) . « ذرأنا » از ماده « ذرء » ( بر وزن زرع ) در اينجا به معنى خلقت و آفرينش است ولى در اصل به معنى پراكنده ساختن و منتشر نمودن آمده ، چنان كه در قرآن مىخوانيم تذروه الرياح : « بادها آن را پراكنده مىكنند » ( سوره كهف آيه 45 ) و از آنجا كه آفرينش موجودات موجب انتشار و پراكندگى آنها در روى زمين مىگردد ، اين كلمه به معنى خلقت آفرينش نيز آمده است . و در هر حال اشكال مهمى كه در اينجا پيش مىآيد اين است كه چگونه خداوند مىفرمايد : « ما بسيارى از جن و انس را براى دوزخ آفريديم » ، مگر نه اين است كه در جاى ديگر مىخوانيم وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ( 1 ) : كه مطابق آن همه جن و انس تنها براى پرستش خدا و ترقى و تكامل و سعادت آفريده شده‌اند ، به علاوه اين تعبير بوى جبر در آفرينش و خلقت مىدهد و به همين جهت بعضى از طرفداران مكتب جبر همچون « فخر رازى » براى اثبات مذهب خود با آن استدلال كرده‌اند .

--> ( 1 ) ذاريات آيه 56 .