از او قطع اميد كرده بود ، چرا كه او كاملا در مسير حق قرار داشت ، اما پس از انحراف مزبور ، شيطان به سرعت او را تعقيب كرد و به او رسيد و بر سر راهش نشست و به وسوسه گرى پرداخت ، و سرانجام او را در صف گمراهان و شقاوتمندان قرار داد ( 1 ) . آيه بعد اين موضوع را چنين تكميل مىكند كه « اگر مىخواستيم ، مىتوانستيم او را در همان مسير حق به اجبار نگاه داريم و به وسيله آن آيات و علوم ، مقام و الا بدهيم » ( * ( وَلَوْ شِئْنا لَرَفَعْناه بِها ) * ) . ولى مسلم است كه نگاهدارى اجبارى افراد در مسير حق با سنت پروردگار كه سنت اختيار و آزادى اراده است ، سازگار نيست و نشانه شخصيت و عظمت كسى نخواهد بود ، لذا بلافاصله اضافه مىكند : ما او را به اختيارش واگذارديم و او به جاى اينكه با استفاده از علوم و دانش خويش هر روز مقام بالاترى را بپيمايد « به پستى گرائيد و بر اثر پيروى از هوى و هوس مراحل سقوط را طى كرد » ( * ( وَلكِنَّه أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَواه ) * ) . « اخلد » از ماده « اخلاد » به معنى سكونت دائمى در يك جا اختيار كردن است ، بنا بر اين « * ( أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ ) * » يعنى براى هميشه به زمين چسبيد كه در اينجا كنايه از جهان ماده و زرق و برق و لذات نامشروع زندگى مادى است . سپس اين شخص را تشبيه به سگى مىكند كه هميشه زبان خود را همانند حيوانات تشنه بيرون آورده ، مىگويد : « او همانند سگ است كه اگر به او حمله كنى دهانش باز و زبانش بيرون است و اگر او را به حال خود واگذارى باز چنين است » ( * ( فَمَثَلُه كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْه يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْه يَلْهَثْ ) * ) .

--> ( 1 ) « اتبعه » و « تبعه » بمعنى « لحقه و ادركه » آمده است .