و بعضى گفته‌اند اشاره به گروهى از يهود مىباشد و بعضى اشاره به مشركان عرب دانسته‌اند ، ولى هيچ مانعى ندارد كه همه گويندگان بدون عمل ، از اين گروه‌هاى سه گانه ، در مفهوم آيه وارد باشند . از آنجا كه گفتار بدون عمل و شنيدن بدون ترتيب اثر يكى از بزرگترين بلاهاى جوامع انسانى و سرچشمه انواع بدبختىهاست بار ديگر در آيه بعد روى همين مسئله تكيه كرده و با بيان زيباى ديگرى بحث را ادامه مىدهد و مىگويد : « بدترين جنبندگان نزد خدا افرادى هستند كه نه گوش شنوا دارند ، و نه زبان گويا ، و نه عقل و درك ، كر و لال و بىعقلند » ( * ( إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّه الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ ) * ) ( 1 ) . از آنجا كه قرآن كتاب عمل است نه يك كتاب تشريفاتى همه جا روى نتائج تكيه مىكند و اصولا هر موجود بى خاصيتى را معدوم ، و هر زنده بى حركت و بى اثرى را مرده ، و هر عضوى از اعضاى انسان كه در مسير هدايت و سعادت او اثر بخش نباشد همانند فقدان آن مىشمرد ، در اين آيه نيز كسانى كه ظاهرا گوشهاى سالم دارند ولى در مسير شنيدن آيات خدا و سخنان حق و برنامه‌هاى سعادت بخش نيستند ، آنها را فاقد گوش مىداند و كسانى كه زبان سالمى دارند اما مهر سكوت بر لب زده نه دفاعى از حق مىكنند و نه مبارزه اى با ظلم و فساد نه ارشاد جاهل و نه امر به معروف و نه نهى از منكر و نه دعوت به راه حق بلكه اين نعمت بزرگ خدا را در مسير بيهوده گويى يا تملق و چاپلوسى در برابر صاحبان زر و زور و يا تحريف حق و تقويت باطل به كار مىگيرند همچون افراد لال و گنگ مىداند و آنان كه از نعمت هوش و عقل بهره مندند اما درست نمىانديشند همچون ديوانگان مىشمرد !

--> ( 1 ) « صم » جمع « اصم » به معناى كر و « بكم » جمع « ابكم » به معناى لال است .