الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
115
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
( * ( وَما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلكِنَّ اللَّه رَمى ) * ) در روايات اسلامى و مفسران آمده است كه در روز بدر پيامبر به على فرمود : مشتى از خاك و سنگريزه از زمين بردار و به من بده ، على ع چنين كرد و پيامبر آنها را به سوى مشركان پرتاب كرد و فرمود : « شاهت الوجوه » : رويتان زشت و سياه باد ! و نوشتهاند اين كار اثر معجزه آسايى داشت و از آن گرد و غبار و سنگ ريزه در چشم دشمنان فرو ريخت و وحشتى از آن به همه دست داد . شك نيست كه در ظاهر همه اين كارها را پيامبر و مجاهدان بدر انجام دادند اما اينكه مىگويد شما نبوديد كه اين كار را كرديد اشاره به اين است كه اولا : قدرت جسمانى و روحانى و نيروى ايمان كه سرچشمه اين برنامهها بود از ناحيه خدا به شما بخشيده شد و شما به نيروى خدا داد در راه او گام برداشتيد و ثانيا : در ميدان بدر حوادث معجزه آسايى كه سابقا به آن اشاره كرديم تحقق يافت كه مايه تقويت روحيه مجاهدان اسلام و موجب شكست روحيه دشمنان شد اين تاثير فوق العاده نيز از ناحيه پروردگار بود . در حقيقت آيه فوق اشاره لطيفى است به مكتب « لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين » « نه اجبار است و نه واگذارى مطلق بلكه چيزى است در ميان اين دو » است زيرا در عين اينكه نسبت كشتن دشمنان را به مسلمانان و نسبت پاشيدن خاك را به پيامبر مىدهد در عين حال از آنها اين نسبت را سلب مىكند ( دقت كنيد ) . بدون شك در چنين عبارتى تناقضى وجود ندارد بلكه هدف اين است كه اين كار ، هم كار شما بود ، و هم كار خدا ، كار شما بود چون به اراده شما انجام گرفت و كار خدا بود چون نيرو و مدد از ناحيه او بود ، بنا بر اين آنها كه پنداشتهاند آيه فوق دليل بر مكتب جبر است پاسخشان در خود آيه نهفته شده است . و نيز اينكه قائلين به وحدت وجود آيه را دستاويزى براى مكتب خود قرار دادهاند پاسخ آن نيز در خود اين آيه به طرز لطيفى منعكس است ، زيرا