الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

112

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

منتهى با توجه به بعضى از آيات قرآن ، آن را مشروط به اين دانسته‌اند كه جمعيت دشمن حد اكثر دو برابر مسلمانان بوده باشد كه بحث آن به خواست خداوند در همين سوره ذيل آيه 65 و 66 خواهد آمد . به همين جهت در آيه بعد مجازات دردناك فرار كنندگان از ميدان جهاد را با ذكر استثناهاى آن شرح مىدهد و مىفرمايد : « كسانى كه به هنگام مبارزه با دشمن پشت به آنها كنند - مگر در صورتى كه هدف كناره گيرى از ميدان براى انتخاب يك روش جنگى بوده باشد و يا به قصد پيوستن به گروهى از مسلمانان و حمله مجدد - چنين كسى گرفتار غضب پروردگار خواهد شد » ( * ( وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَه إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى فِئَةٍ فَقَدْ باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّه ) * ) . همانگونه كه مشاهده مىكنيم در اين آيه دو صورت از مسئله فرار ، استثناء شده كه در ظاهر شكل فرار دارد اما در باطن شكل مبارزه و جهاد . نخست صورتى است كه از آن تعبير به « * ( مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ ) * » شده « متحرف » از ماده « تحرف » به معناى كناره گيرى از وسط به اطراف و كناره هاست ، و منظور از اين جمله اين است كه جنگجويان به عنوان يك تاكتيك جنگى از برابر دشمن بگريزند و به كنارى بروند كه او را به دنبال خود بكشانند و ناگهان ضربه غافلگيرانه را بر پيكر او وارد سازند و يا به صورت جنگ و گريز دشمن را خسته كنند كه جنگ گاهى حمله و گاهى عقبنشينى به عنوان حمله مجدد است و به قول عربها « الحرب كر و فر » شكل دوم آن است كه جنگجويى خود را در ميدان تنها بيند و براى پيوستن به گروه جنگجويان عقبنشينى كند و پس از پيوستن به آنها حمله را آغاز نمايد . بهر حال دستور تحريم فرار از ميدان نبايد به شكل خشكى تفسير شود