الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
104
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
بنا بر اين مفهوم اين كلمه اين مىشود كه فرشتگان پشت سر يكديگر براى يارى مسلمانان فرود آمدند . اين احتمال نيز در معنى آيه داده شده است كه منظور اين است كه اين گروه هزار نفرى گروههاى متعدد ديگرى را پشت سر داشتند و به اين ترتيب با آيه 124 سوره « آل عمران » كه مىگويد پيامبر به مؤمنان مىگفت : « آيا كافى نيست كه خداوند شما را به سه هزار نفر از فرشتگان يارى كند » تطبيق مىنمايد . ولى ظاهر اين است كه عدد فرشتگان در بدر يكهزار نفر بوده است ، و مردفين صفت آن يكهزار نفر است ، و آيه سوره آل عمران وعده اى بوده است به مسلمانان كه حتى اگر لازم شود خداوند عدد بيشترى را به يارى شما مىفرستد . سپس براى اينكه كسى خيال نكند پيروزى به دست فرشتگان و مانند آنها است ، مىگويد « خداوند اين كار را فقط براى بشارت و اطمينان قلب شما قرار داد » ( * ( وَما جَعَلَه اللَّه إِلَّا بُشْرى وَلِتَطْمَئِنَّ بِه قُلُوبُكُمْ ) * ) « و گر نه پيروزى جز از ناحيه خداوند نيست » و ما فوق همه اين اسباب ظاهرى و باطنى اراده و مشيت او است ( * ( وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّه ) * ) « زيرا خداوند آن چنان قادر و قوى است كه هيچكس نمىتواند در برابر اراده و ايستادگى كند و آن چنان حكيم و دانا است كه يارى خود را جز در مورد افراد شايسته قرار نخواهد داد » ( * ( إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ حَكِيمٌ ) * ) آيا فرشتگان جنگيدند ؟ در ميان مفسران در اين زمينه گفتگوى بسيار شده است ، بعضى معتقدند كه فرشتگان رسما وارد صحنه نبرد شدند و با سلاحهاى مخصوص به خود به لشكر دشمن حمله كردند و عده اى از آنها را به خاك افكندند ، پاره اى از روايات را نيز در اين زمينه نقل كردهاند .