و قدرت همراه باشد ، حقوق مردم رعايت گردد ، و حقيقت دعا در سراسر وجود انسان پرتوافكن شود ، بنا بر اين هيچگاه دعاى افراد مفسد و تبهكار به جايى نخواهد رسيد . منظور از « فساد بعد از اصلاح » ، ممكن است اصلاح از ظلم يا كفر يا هر دو بوده باشد ، در روايتى از امام باقر ع مىخوانيم : ان الارض كانت فاسدة فاصلحها اللَّه بنبيه ص : « زمين فاسد بود و خداوند بوسيله پيامبر اسلام آن را اصلاح كرد » ( 1 ) . بار ديگر به مساله دعا مىپردازد و يكى ديگر از شرائط آن را بازگو مىكند و مىگويد : « خدا را با ترس و اميد بخوانيد » ( * ( وَادْعُوه خَوْفاً وَطَمَعاً ) * ) . نه آن چنان از اعمال خود راضى باشيد كه گمان كنيد هيچ نقطه تاريكى در زندگى شما نيست كه اين خود عامل عقبگرد و سقوط است ، و نه آن چنان مايوس باشيد كه خود را شايسته عفو خدا و اجابت دعا ندانيد كه اين ياس و نوميدى نيز خاموش كننده همه تلاشها و كوششها است ، بلكه با دو بال « بيم » و « اميد » به سوى او پرواز كنيد ، اميد به رحمتش و بيم از مسئوليتها و لغزشها . و در پايان آيه براى تاكيد بيشتر روى اسباب اميدوارى به رحمت خدا ، مىگويد : « رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است » ( * ( إِنَّ رَحْمَتَ اللَّه قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ) * ) . ممكن است اين جمله يكى ديگر از شرائط اجابت دعا باشد ، يعنى اگر مىخواهيد دعاى شما يك دعاى توخالى و تنها گردش زبان نباشد بايد آن را با « اعمال نيك » خود همراه سازيد ، تا به كمك آن ، رحمت الهى شامل حال شما گردد و دعايتان به ثمر رسد و به اين ترتيب در اين دو آيه اشاره به پنج قسمت از

--> ( 1 ) مجمع البيان جلد چهارم صفحه 429 .