بهترين راه براى درك چگونگى اين استدلال اين است كه معنى واقعى « امت » را در لغت ، و سپس در قرآن مجيد ، مورد بررسى قرار دهيم . از بررسى كتب لغت و همچنين موارد استعمال اين كلمه در قرآن كه بالغ بر 64 مورد مىشود چنين استفاده مىگردد كه « امت » در اصل به معنى جمعيت و گروه است . مثلا در داستان موسى مىخوانيم وَلَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْه أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ : « هنگامى كه به آبگاه شهر مدين رسيد ، جمعيتى را مشاهده كرد كه ( براى خود و چهارپايانشان ) مشغول آب كشيدن هستند » ( 1 ) و نيز در مورد امر به معروف و نهى از منكر مىخوانيم : وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ : « بايد جمعيتى از شما باشند كه دعوت به نيكيها كنند » ( 2 ) . و نيز مىخوانيم : وَقَطَّعْناهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْباطاً أُمَماً : « ما بنى اسرائيل را به دوازده قبيله و گروه تقسيم كرديم » ( 3 ) . و نيز مىخوانيم : وَإِذْ قالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللَّه مُهْلِكُهُمْ : « جمعيتى ( از ساكنان شهر ايله از بنى اسرائيل ) گفتند : چرا اندرز مىدهيد افراد گناهكارى را كه خداوند آنها را هلاك خواهد كرد . . . » ( اعراف - 164 ) از اين آيات به خوبى روشن مىشود كه امت به معنى جمعيت و گروه است ، نه به معنى مذهب و نه به معنى پيروان مذهب ، و اگر مىبينيم كه به پيروان مذهب ، امت گفته مىشود ، به خاطر آن است كه آنها نيز براى خود گروهى هستند . بنا بر اين معنى آيه مورد بحث اين است كه هر جمعيت و گروهى ، سرانجامى

--> ( 1 ) سوره قصص آيه 23 . ( 2 ) سوره آل عمران آيه 104 . ( 3 ) سوره اعراف آيه 160 .