دوم در حكم يك كلمه است . مثلا حكم « از آن » مساوى است با حكم « از آن چه او گفت » ، زيرا كه همهء كلمات اين جمله زير سايهء حرف اضافه است : « القدم الموضوع في الجهنم هو الباقي في هذا العالم من صور الكمل ممّا لا يصحبهم في النشأة الجنانية » ( 98 / 13 - 14 ) . ( 5 ) . پيش از كلماتى مانند « چون » فارسى و « ك » عربى معمولا ويرگول به كار مىرود ، اما گاهى عبارتى كه با يكى از اين كلمات شروع مىشود بيان و توضيحى دربارهء عبارت قبل نيست ، بلكه خود خبر است ، و در اين حالت از ويرگول استفاده نمىشود : « مريدان و مستفيدان او ، چون شيخ عارف كامل . . . » ( 19 / 1 ) . « الاعتبارات الغير المتناهية ، كالنصفية و الثلثية . . . » ( 35 / 6 - 7 ) . اما ، « الأسباب الراجعة الى النفس كالتوجّه التام الى الحق و الاعتقاد . . . » ( 160 / 17 - 18 ) . « كان ذلك الولى الوارث كأنه هو ذلك النبي المورث بعينه » ( 267 / 10 ) . ( 6 ) . كلمهء « أي » در عربى و كلمهء « يعنى » مستلزم ويرگول پيش از خود است : « مع الحجاب ، أي مع حجابية التعين ؟ ؟ ؟ الاسمى » ( 115 / 3 - 4 ) . « اما محقق هميشه مشاهدهء هر دو مرآت مىكند ، اعنى مرآت اعيان و مرآت حق ، و مشاهدهء صورى . . . ( 142 / 14 - 15 ) . ( د ) . بعد از كلمهء « گفتن » وقتى كه جمله اى نقل مىشود ، بدون كلمهء « كه » ، ويرگول لازم است ، ولى اگر « كه » آمده باشد ، ويرگول زايد است . در جمله هاى عربى فعل « قال » هميشه مستلزم ويرگول است ( زيرا كه « إن » پس از « قال » حكم اول جمله دارد ) . « اگر گويند ، پيش از تحقق . . . » ( 90 / 5 ) . « فان قيل ، كيف يوصف الضوء بانه مضيء . . . » ( 21 / 3 ) . « چون توان گفتن كه حق بر بعضى قادر است و بر بعضى قادر نيست » ( 228 / 14 - 15 ) . « كقوله تعالى ، و ما أمرنا . . . » ( 114 / 20 ) . « مثل قوله صلى الله عليه و سلم ، إن لا هلك . . . » ( 122 / 3 ) . ( 4 ) . پوئن ويرگول ( ) : با اينكه اين علامت در فارسى چندان رايج نيست ، به نظر نگارنده براى رعايت قواعد فوق و در عين حال براى جلوگيرى از افراط در به كار بردن ويرگول استعمال آن ضرورى است . استعمال پوئن ويرگول وقتى لازم مىشود كه در يك جمله طبق قواعد ويرگول تعداد ويرگولها زياد مىشود ، و