محمد تقي جعفري
64
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
انتخاب كار برخوردار است . وقتى گفته مىشود ، فرد ، در اجتماع خود مادامى كه ضررى به اجتماع نمىزند آزاد است « يعنى مىتواند در غير صورت مزاحمت ديگران ، از هر گونه » مىخواهم « استفاده كند . همين مفهوم در فعاليت غرايز مهار نشده نيز به كار مىرود ، يعنى مقصود از آزادى غرايز اينست كه اين پديدهها مىتوانند بدون قيد و شرط به فعاليت بيافتند . مفهوم سوم - اختيار عبارت است از آن آزادى كه در سر چند راهى آنچه را كه اصول عقلانى و وجدانى خير بيند ، انتخاب مىكند . پس در حقيقت كلمهء اختيار مفهومى والاتر از رهايى و آزادى را نشان مىدهد . با نظر به دستور زبان عربى كلمهء اختيار باب افتعال از خير است اين باب گاهى براى پذيرش مادهء كلمه است مانند اختتام كه به معناى پذيرش پايان است ، گاهى به معناى جويندگى است مانند اختيار كه به معناى خيرجويى و آزمايش ( طلب واقعيت ) است . گاه ديگر به معناى گزينش است مانند احترام ، وقتى كه مىگوييم : به فلان شخصيت احترام مىگذاريم ، معنايش اينست كه بمقام شخصيت آن فرد حرمت را برگزيدهايم . در مفهوم اختيار هر دو معنى ( جويندگى و گزينش ) امكان پذير است . بنا بر اين معناى اختيار عبارت است از طلب خير يا برگزيدن خير در كارى كه صادر مىشود . با نظر به اين تحقيق است كه پديدهء اختيار با وضوح كامل در مقابل جبر حلّ مىشود . با اين بيان كه شخصيت انسانى « نه خود طبيعى » آن عامل مديريت است كه بوسيلهء بهره بردارى از قوانين عقلانى و وجدانى همواره راه خير را انتخاب مىكند . و اين عمل مستند به ذات شخصيت است كه شعاعى از خورشيد عظمت خداوندى است . آنچه كه انسان انجام مىدهد ، بهره بردارى صحيح از اين شعاع ربّانى است ، ما اين بهره بردارى را اختيار مىنماييم . در نتيجه كار اختيارى بالاتر از مراحل زير قرار مىگيرد : 1 - مرحلهء توجه به عوامل ناشايست يا خلاف واقع .