قسم ظلم را درك كنيم ، بهتر است به چند مطلب توجه داشته باشيم : يك - همهء انسانها با نظر به مشيت بالغه و فعل خداوندى در ايجاد انسانها ، مانند يك حقيقت مىباشند . آيات قرآنى براى اثبات اين معنى صريح و كافى است ، از آن جمله : * ( مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّه مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً ) * [ المائده آيه 32 ] ( به همين جهت مقرر داشتيم به بنى اسرائيل اين كه هر كس يك نفس را بدون عنوان قصاص يا افساد در روى زمين بكشد مانند اينست كه همهء انسانها را كشته است و هر كس يك انسان را احياء كند مانند اينست كه همهء انسانها را احياء نموده است . ) * ( ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ ) * [ لقمان آيهء 28 ] ( و نيست آفرينش و مبعوث شدن شما مگر مانند يك نفس ) دو - با قطع نظر از كوته نظريهاى بعضى از روانشناسان دوران معاصر كه هيچ حقيقى را ما فوق ابعاد بيولوژى و فيزيولوژى انسان درك نمىكنند ، يك ارتباط بسيار لطيف و ظريف ميان احساسهاى انسانى وجود دارد كه بدون تأثير دورى فاصله و كشش زمان و ديگر مشخصات فردى ، تاثير و تاثرات را به يكديگر منتقل مىسازند . فرزند شما از يك دردى متاثر مىشود ، شما همان درد را احساس مىكنيد . دوست عزيز شما به فكر خدمت بشما مىافتد شما آن را حسّ مىكنيد ، البته هر اندازه روابط نزديكتر باشد احساس قوىتر مىگردد ، ولى آن چنان كه مشاهده مىشود ارتباط احساساتى فراگير همهء انسانها ، بلكه همهء جانداران است . اى كاش بجاى سهل انگارى و افراطگرى در محسوسگرايى اين مسئلهء فوق العاده با اهميت توجه صاحبنظران را به خود جلب مىكرد و مىفهميدند كه عظمت و اهميّت جان در پشت پردهء نمودهاى فيزيولوژى و بيولوژيك آن است . و هيچ راهى براى درك و دريافت اين اهميت و عظمت ، جز درك و شهود ذاتى كه هر يك از جانداران دارا است وجود ندارد و لذا براى فهماندن وقاحت ظلم جانى هيچ وسيله اى جز