شما آخر دشمنان هم مانند شما مردانى هستند . آيا سخن بدون علم آيا غفلت بدون خوددارى از آلودگىها آيا طمع و اميد براى رسيدن به حق ( پيروزى ) بدون شايستگى [ يا طمع براى رسيدن به غير حق ] اضافه كنيد به اين نابسامانىها : الف - اختلالات شديدى كه از گذشته در بيت المال بوجود آمده بود و مىبايست امير المؤمنين عليه السلام آن اختلالات را مرتفع بسازد مراجعه فرماييد : به [ خطبهء 15 ص 57 ] و [ خطبهء 126 ص 183 ] ب - نابسامانىهاى شديد در امور قضايى [ خطبهء 18 ص 60 و 61 ] ج - بروز انواع فتنه‌ها كه عمدهء آنها فتنهء ناكثين و قاسطين مارقين ( فتنهء اصحاب جمل و فتنهء معاويه صفين و فتنهء خوارج ) بوده است امير المؤمنين ( ع ) مىتوانست همهء ناگواريها و نابسامانىهاى دوران خود را با روش ماكياولى ( هدف وسيله را توجيه مىكند ) مرتفع بسازد اگر او چنين مىكرد ، ديگر تاريخ بشرى على بن ابي طالب ( انسان كمال يافتهء الهى ) به خود نمىديد ، بلكه فردى ديگر از همدستان چنگيز و چنگيزيان را مىديد كه به كاروانيان تبهكاران خون آشام افزوده مىگشت . خود آن بزرگوار به اين حقيقت در چند مورد از سخنان مباركشان تصريح فرموده‌اند . از آن جمله : 1 . « اى مردم ، وفا همراه صدق است ، و من هيچ سپرى نگهدارنده تر از وفاى [ صدق ] نمىبينم ، و كسى كه بداند سرنوشت نهائى حيات او چيست مكر و حيله نمىكند . ما در زمانى بسر مىبريم كه اكثر مردمش مكر را هشيارى تلقى كرده‌اند و مردم نادان اين مكر پردازى را به مهارت در چاره جويى نسبت مىدهند اينان كه چنين مىگويند ، در چه وضعى قرار دارند خدا آنان را بكشد . انسان آگاه به دگرگونىها و تغييرات امور ، راه