يك - « خداوند محمد صلى اللَّه عليه و آله را با دينى مشهور فرستاد ، اين رسالت عظيمى در دورانى و براى جامعه اى درخشيدن گرفت كه طناب وحدت آفرين دين از هم گسيخته ، پايه‌ها و ستونهاى يقين به لرزه در آمده ، اصول بنيادين حقائق متلاشى ، و واقعيت امور پراكنده بود . جامعه اى كه راه هايش براى حركتهاى رهائى بخش تنگ و تاريك بود و منابع عقول و انديشه‌هاى افرادش در مسير حيات نابينا . اثرى از رشد و هدايت وجود نداشت و كورى و ظلمت همه و همهء شئون بشرى را فرا گرفته ، نافرمانى به خدا شايع و يارى شيطان رايج . . . » ( 1 ) دو - « در آن حال كه خداوند متعال محمد صلَّى اللَّه عليه و آله را فرستاد . . . شما گروه عرب داراى بدترين دين و در بدترين جامعه زندگى مىكرديد . در ميان سنگهاى سخت و مارهاى ناشنوا سكنى داشتيد . آبهاى تيره مىآشاميديد و غذاى خشن مىخورديد و خونهاى يكديگر را مىريختيد . و از خويشان خود قطع رابطه مىنموديد . بتها در ميان شما ( براى پرستش ) نصب شده و گناهان و انحرافات سخت بشما بسته بود . » ( 2 ) سه - « درودهاى شريف و بركات فزايندهء خود را بر بنده و رسولت محمد بفرست كه پايان دهندهء گذشته است و گشايندهء گره‌هاى پيچيده . پيامبرى كه حق را بر مبناى حق اعلان نمود و جوشش و غليان باطلها را دفع و خاموش و هيبت شديد و حملات گمراهىها را محو و نابود ساخت . ( 3 )

--> ( 1 ) خطبهء دوم ج 2 ص 234 . تبصره - ترجمهء جملات مباحث فوق از همين مجلدات آورده شده است . ( 2 ) خطبهء 26 ج 5 ص 130 . ( 3 ) خطبهء 72 ج 11 ص 147 .