محمد تقي جعفري
281
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
متزلزلشان نمود و صورتهاى آنان را بر روى بينىهايشان به خاك ماليد و باسمهاى كوبندهء خود آنانرا لگدمال نمود . ) اگر داراى قدرتى باشيد كه جهان هستى را زير و رو كنيد و همهء آن را در اختيار فرمان قضا و قدر بگذاريد و بخواهيد كه يك فرد از انسان را از قانون « مرگ بدنبال زندگى » مستثنى نمايد ، امكان پذير نخواهد بود . مغز انسانى توانائىهائى شگفتانگيز دارد كه هنوز در بوتهء مجهولات مانده است ، يكى از آنها همين عمل شگفتانگيز « فرض محال » است ، به عنوان مثال ، مىگوئيم : با اين كه فرض كنيم اجتماع نقيضين ممكن است و جزء بزرگتر از كل است و باز مطلبى كه شما مطرح مىكنيد امكان ناپذير است . مغز آدمى در چنين مواقع چه مىكند هنوز روانشناسان در بارهء اين پديدهء شگفتانگيز مغزى چيزى قابل توجه نگفتهاند ، ولى در مواردى بسيار فراوان از تحقيقات علمى و فلسفى و هنرى و غير ذلك اين گونه فرضها رايج است . و به هر حال ، بر فرض محال - قدرتى داشته باشيد كه جهان هستى در كف شما مانند موم شود و چنان تسليم شما گردد كه در يك دقيقه و در يك چشم به هم زدن هر كارى كه بخواهيد انجام بدهيد ، با اين حال نخواهيد توانست هيچ فردى را از چنگال مرگ نجات بدهيد . روى زمين را تماشا كنيد - صاح هذى قبورنا تملا الرّحب فأين القبور من عهد عاد ( اى دوست من ، اين گورهائى از دوران ما است كه عرصهء زمين را پر كرده است ، و كجا است گورهاى دوران عاد ) و ثمود و قديمتر از آنان . آن گاه آياتى از قرآن را با دقت و تدبير مطالعه و تلاوت كنيد كه خالق حيات چه مىگويد : * ( كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ ) * ( هر نفسى مرگ را خواهد چشيد و سپس به طرف ما خواهيد برگشت . )