كه قرآن كتاب همهء انسانها است و شايستگى توجيه همهء انسانها در همهء جوامع و قرون و اعصار را دارا مىباشد . گروه دوم - آياتى است به اين مضمون - * ( إِنَّ الله لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ ) * [ الرعد آيهء 11 ] ( خداوند تغيير نمىدهد آنچه را كه موقعيت [ مادى و معنوى ] قومى بر آن است ، مگر اين كه آنان آنچه را كه نفوسشان بر آن است دگرگون نمايند . ) اين مضمون در آيه 53 از سوره الانفال نيز آمده است . همان گونه كه در كتاب آفرينش و انسان مطرح نموده‌ايم - عوامل مفيد مادى نا آگاه ، عامل مادى و موتور محرك تاريخ ، و انسان واردهء او عامل مديريت آن عوامل است . از طرف ديگر عامل ارادهء خداوندى فوق اين دو نوع عامل است كه حافظ و محاسبه كنندهء هر دو نوع مزبور مىباشد . بحث مشروح و مستدل اين نظر در كتاب آفرينش و انسان نوشتهء اين جانب از ص 209 تا ص 243 آمده است . مقصود كلى ما در اين بحث اينست كه موقعى مىتوان به عظمت آيات قرآنى