بطور كامل برآيد چه دستور سازنده ايست كه امير المؤمنين عليه السّلام فرموده‌اند : پيش از آنكه علم از روئيدن باز بايستد ، براى فراگيرى آن پيشدستى كنيد . تاكنون دو احتمال در تفسير اين جمله متذكَّر شديم و مطالعه كنندهء محترم مىتواند معانى ديگرى را هم براى جملهء مزبور در نظر بگيرد . 49 ، 50 - و انهوا عن المنكر و تناهوا عنه ، فإنّما أمرتم بالنّهى بعد التّناهى ( و مردم را از كار زشت نهى كنيد و خود نيز از آن دور شويد ، زيرا جز اين نيست كه شما مأمور شده‌ايد به نهى كردن مردم ، پس از آنكه خود از ارتكاب امور زشت اجتناب كنيد . ) پيكان به تير جا كند آن گاه بر نشان پند و اندرز دروغگويان در بارهء قبائح دروغگوئى و داد و بيداد مىگساران پيرامون زشتىهاى شرابخوارى حماسه سرائى سربازى كه از روى تقصير در جبهه از دشمن شكست خورده است ، در بارهء شجاعت و دفاع از ميهن سخنورى بسيار فصيح در بارهء مضرّات مواد مخدّر ، با اعتياد و ارتكاب به آنها اشتغال به راهزنى ارواح ساده لوحان بوسيلهء بيان مفاسد راهزنى سخن گفتن مرتكب مدّاحى دروغين حتّى مانند سحبان بن وائل در بارهء وقاحت مدّاحى و چاپلوسى و تأديب مردم جامعه با اشعارى مانند اشعار ابو العلاى معرّى براى اجتناب از تناقض گوئى و ارتكاب آن و نهى كردن مردم از فرو رفتن در گل بسيار چسبان عشق مجازى با فرو رفتن در آن همان مقدار مسخره و بىاثر است كه عقرب و مار و افعى جانوران را دور خود جمع كنند و در بارهء مضرّات نيش زدن افاضه فرمايند ما هرگز نبايد علَّت اين را كه چرا كتابهاى اخلاقى به قدر ديگر نوشته‌ها در انسانها اثر بوجود نمىآورند ، به گردن خود آن كتابها بيندازيم . كتاب ، كتاب است و ممكن است داراى عاليترين محتويات بوده باشد . آنچه كه بايد مورد دقّت واقع شود ، اينست كه گوينده كيست و نويسنده كدام است ممكن است شما بگوئيد : اين قاعده ثابت شده است كه :