محمد تقي جعفري

237

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

يك سؤال و پاسخهاى متعدّد هميشه اين طور نيست كه هر سؤال يك پاسخ داشته باشد . بلكه مىتوان گفت : به جهت ارتباطات متنوّع اشياء و رويدادها با يكديگر از يك طرف و تنوّع موضع گيريها و موقعيّتهاى سؤال كنندگان از طرف ديگر كه موجب تعدّد و تنوّع جهات موضوع و انگيزهء سؤال مىباشند ، اكثر سؤالها قابل تحليل به آن جهات بوده و براى هر جهتى پاسخى ضرورت دارد . مراعات اين تنوّعات و جهات ، براى رسيدن به پاسخهاى مناسب ، ضرورتى است كه نيازى به اثبات ندارد . براى مثال يك ميز را مورد سؤال قرار مىدهيم و مىگوئيم : « ميز چيست » . مقدارى از پاسخهائى كه به جهت تعدّد جهات موضوع مزبور مىتوان در نظر گرفت ، بقرار زير است : 1 - از ديدگاه يك فيلسوف موجوديست در سلسلهء موجودات بىشمار كه هر سه حالت گذشته و حال و آيندهء آن در مجراى قوانين قرار گرفته است . 2 - از ديدگاه فيزيكى جسمى است داراى مختصّات و مشخّصات مخصوص به خود . 3 - از ديدگاه اقتصادى كالائى است كه با وضع خاصّى توليد شده و در جريان استفاده قرار گرفته است . 4 - از ديدگاه يك شيمىدان موجودى است قابل تحليل به عناصرى كه با نسبت معيّن تركيب يافته‌اند . 5 - از ديدگاه يك نجّار چوب شناس ، قطعاتى از چوب است كه براى گذاشتن اشياء روى آن ، ساخته شده است . 6 - از ديدگاه مقاومت شناسى ، موجوديست كه داراى مقاومتى معيّن است و مىتواند تا درجه اى از ثقل و ضربه‌ها را تحمّل نمايد . 7 - از ديدگاه يك حقوقدان مملوكى است كه مالكش مىتواند از حقّ مالكيّت خود در آن ، بهره بردارى نمايد . ملاحظه مىشود كه يك موضوع به جهت داشتن جهات مختلف مىتواند در سؤالاتى متنوّع مطرح گشته و پاسخهاى متنوّعى دريافت نمايد . آيا ممكن است براى يك موضوع و از ديدگاه مشخّص پاسخهاى متعدّد و متنوّعى داده شود مثلا براى پاسخ به اين سؤال كه « آيا حركت مستند به ذات مادّه است يا از خارج بر آن وارد