3 - شناخت معلول مستلزم شناخت علت نيست ولى شناخت همه جانبهء علت است كه شناخت معلول را نتيجه مىدهد 111 4 - مقصود از فلسفهء تاريخ چيست 112 5 - جريان شخصى بودن تاريخ منافاتى با قانونى بودن اجزاء و عناصر تشكيل تاريخ ندارد 114 6 - تاريخ و قانون عليت 115 7 - قضيه يكم - انسان داراى اختيار ، و قانون عليت در تاريخ 115 8 - قضيه دوم انسان قانون عليت را از بين نمىبرد و معدومى را موجود و موجودى را معدوم نمىكند بلكه با تحصيل آگاهىها و قدرتهاى متنوع در عليت علتها و انگيزگى انگيزه‌ها در رابطه با خويشتن تصرف مىنمايد 117 9 - نقش علل در تبديل كيفيتهاى اوليه به كيفيتهاى ثانويه 120 10 - ضرورت تفكيك ميان تعاقب حوادث و علت و معلول 120 11 - آيا علت محرك كه براى تاريخ ضرورت دارد در درون تاريخ است يا خارج آن 122 12 - آيا علت محرك تاريخ بايد يك حقيقت بوده باشد 125 13 - براى شناخت وحدت يا تعدد عامل محرك تاريخ بايد نخست منظور از تاريخ را بفهميم 128 14 - آيا تاريخ در مسير تكاملى حركت مىكند 130 15 - ضرورت تفكيك ميان عامل ضرورى تاريخ و عامل تعيين كنندهء كيفيت تاريخ 132 16 - موقعيت يكم براى تعيين عامل كيفيت حيات ، ماهيت و مختصات خود انسان 134 17 - موقعيت دوم براى تعيين عامل كيفيت حيات انسانها در حال زندگى دسته جمعى 136 18 - نظراتى كه بعنوان عامل محرك تاكنون ارائه شده است 141 توضيحى در رابطه موجودات و رويدادهاى تاريخ بشرى با انسان 146 گرايش تبهكاران به فساد و افساد در روى زمين و نتايج آن و پنجاه پديدهء نكبت و سقوط كه با ادعاى تكامل ناسازگار است و چنين ادعائى براى مسخره كردن خودمان بسيار مناسب است 149 دليل يكم - رفتار بشرى در سرتاسر تاريخ خلاف ادعاى تكامل را نشان مىدهد 150 1 - تعريف رفتار 150 2 - تعريف رفتار در كشش زمان 151 3 - انواع رفتار با نظر به اراده 152 يكم - رفتار انعكاسى يا بازتابى محض 152 دوم - رفتار عادى 153 سوم - رفتار اضطرارى 156 چهارم - رفتار اجبارى 157 پنجم - رفتار اكراهى 158