كه ما بدانيم كه ما مىتوانيم عكسى از 4 2 2 و اين كه زنده بايد از زندگى خود دفاع كند و بدانيم كه همهء زنده‌ها خواهند مرد و ضمنا بايد بدانيم كه حقّ زندگى هم در اختصاص اقوياء است در ذهن خود داشته باشيم ، كفايت مىكند 38 - همهء آنچه را كه تا حال گفتيم كنار بگذاريد و اين دليل سى و هشتم را براى اثبات تكامل در نظر بگيريد ، كافى خواهد بود : مسائل ضرورى حيات براى اكثريّت قريب به اتّفاق مردم كه در حيات طبيعى محض زندگى مىكنند ، از روى تقليد و تأثّر از يكديگر پذيرفته مىشود . اين مسائل ضرورى چنان كه در مجلَّد هفتم صفحهء 21 و 22 از ترجمه و تفسير نهج البلاغه آورده‌ايم ، هفت مسئله است : مسئلهء يكم - من در عين حال كه در ميان عوامل محيطى و اجتماعى و پديده‌هاى ارثى درونى و عوامل ريشه دار زندگى مىكنم ، در بارهء اين زندگى يك احساس شخصى دارم و آن اينست كه اين منم كه زندگى مىكنم ، لذّت مىبرم ، درد مىكشم ، تكاپو مىكنم ، عمل به قانون و قراردادها مىنمايم . خلاصه با اين كه در ميان عوامل فوق غوطه ورم ، آن عوامل نمىتواند من را آن طور محو و نابود بسازد كه هيچ احساس در بارهء حيات شخصى خود نداشته باشم . با اين مشاهدهء قطعى در بارهء حيات شخصى چه بايد بكنم آيا اين حيات شخصى را هم بتقليد از ديگران بپذيرم متأسّفانه چنان كه گفتيم در امتداد تاريخ ، حيات طبيعى محض چنين بوده و چنين هست و ظاهرا آن طور كه به نظر مىرسد در آينده همچنين خواهد بود كه اين حيات شخصى و ارادهء آن را بايد از ديگران گرفت . مسئلهء دوم - مشاهدات بديهى و دلايل لازم و كافى اثبات مىكند كه حيات من در اين بره از زمان كه زندگى ميكنم ، يك امر تصادفى نبوده ، بلكه از گذرگاه پر پيچ و خم ميلياردها رويداد در طبيعت از كانال معيّن عبور كرده به اين