محمد تقي جعفري
152
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
از لحظه يا لحظات بسيار محدود تجاوز نمىكند ، مانند خجلت كه يك يا چند لحظه در جريان خون و اضطراب عصبى نمودى نشان مىدهد و بسرعت از بين مىرود . قسم دوم - رفتار موقّت - اين قسم از رفتارها اگر چه بسرعت زايل نمىشوند ، ولى زمان محدودى را اشغال مىنمايند ، مانند يك يا چند روز ، يك يا چند ماه و يك يا چند سال ، مانند بعضى از شاديها و اندوهها ، رضايتها و كراهتها و غير ذلك . قسم سوم - رفتار پايدار - برخى از رفتارها دوام و استمرار نسبتا زيادى دارند كه مىتوان آنها را در برابر دو قسم اوّل ( سريع الزّوال ) و دوم ( موقّت ) قرار داد ، مانند رفتارهاى مستند به منشهاى مستحكم كه منها ( شخصيّت ) ها را توجيه مىنمايند مانند منش مديريّت ، منش تقوى ، منش هنر ، منش علم ، منش سياسى ، منش حقوقى ، منش اقتصادى و غير ذلك . دوام و بقاى اين نوع رفتارها اگر چه براى همهء ساليان عمر ضرورى نيست ، ولى بدانجهت كه منش انسانى يك هويّت مستحكم در درون آدمى دارد ، لذا مادامى كه علَّتى قوىتر منش ثابت در درون را متزلزل و زايل نكند و يا خود عامل مقتضى آن منش در درون متزلزل و پوچ نگردد ، منش ثابت ، هويّت و فعّاليّت خود را حفظ مىنمايد . 3 - انواع رفتار با نظر به اراده تقسيم ديگرى در بارهء رفتار وجود دارد كه بسيار مهمّ است و درك آن براى شناخت هويّت و ارزشهاى رفتار آدمى در طول تاريخ ضرورت حتمى دارد . اين تقسيم با نظر به دخالت و عدم دخالت ارادهء انسانى است . انواع اساسى رفتار از اين ديدگاه بقرار زير است : نوع يكم - رفتار انعكاسى يا بازتابى محض - در اين نوع از رفتار چنان كه شخصيّت آدمى هيچگونه دخالت و وساطتى در بروز رفتار ندارد ، همچنان اراده كه عبارتست از اشتياق و حركت درونى بسوى هدف مطلوب ، دخالتى در آن ندارد زيرا ضرورت و حتميّت بروز رفتار به جهت وجود علَّت تامّه و