* ( إِنَّ الله يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ) * ( قطعا ، خداوند توكَّل كنندگان را دوست دارد . ) ملاحظه مىشود كه مراعات قانون عقلانى و عقلائى شورى مورد دستور قرار مىگيرد و با اين حال توصيه به توكَّل جنبهء ماوراى آن را تضمين مىكند . 13 - براى شناخت وحدت يا تعدّد عامل محرّك تاريخ بايد نخست منظور از تاريخ را بفهميم . آيا محصول تاريخ يا هويّت تاريخ واقعاً يك حقيقت است كه ما مجبور شويم كه براى تاريخ يك عامل محرك فرض كنيم به نظر مىرسد پاسخ اين سؤال منفى است ، زيرا وحدتى كه براى هويّت يا محصول تاريخ فرض شود ، به جهت تنوّع بسيار شديد تحوّلات و وقايع تشكيل دهندهء تاريخ ، بايد يك مفهوم تجريدى بوده باشد . اگر ما هويّت و متن خود تاريخ را در نظر بگيريم ، خواهيم ديد : مركَّب است از : 1 - تلاش انسان براى تهيّهء وسائل معيشت خود . 2 - كوشش براى شناخت طبيعتى كه در آن زندگى مىكند . 3 - محبّت و عشق پيدا كرده حيات خود را با آن محبّت و عشق توجيه نموده است . 4 - ابزار و وسائلى را براى ساختن وسائل و موادّ استمرار حيات خويشتن مىسازد . 5 - قوانين و حقوق براى امكانپذير ساختن زندگى دسته جمعى وضع مىكند . 6 - شخصيّتهائى با درجاتى گوناگون از تأثير در جامعه [ و پيشرفت يا سقوط آن ] بروز مىنمايند . 7 - جنگهاى خانمانسوز به راه مىافتد و دمار از روزگار بشرى