كه در وى نموده و به انگيزگى عاطفه دست به كار مزبور زده است . احتمال مىرود علَّت آن كار ، يك احساس انسانى و الا بوده باشد . شايد علَّت درخواست قرضى بوده باشد كه از گيرندهء صد تومان صورت گرفته است . ممكن است علَّت ، قيمت كالائى بوده باشد كه از گيرندهء پول خريدارى نموده است . همچنين ممكن است علَّت ، آزمايش كردن گيرندهء پول است كه آيا وى طمعكار است و پول را خواهد گرفت يا داراى شخصيّت بزرگى است و در مقابل آن پول خود را نخواهد باخت . ممكن است اصلا پول مال كسى ديگر است و پرداخت كنندهء پول نقشى بيش از وساطت ندارد . همچنين احتمالات فراوانى وجود دارد كه هر يك مىتواند علَّت انتقال پول از كسى به كسى ديگر بوده باشد . لذا به مجرّد مشاهده پديدهء مزبور نمىتوان با قاطعيّت تمام علَّت را تعيين نمود . مثال دوم - ما انسانى را مىبينيم كه خوشحال و شادمان است . آيا هيچ مىدانيد كه احتمال علل در بارهء پديدهء مزبور به عدد صدها علَّت و انگيزهء بوجود - آورندهء خوشحالى مىباشد همچنين كسى كه در اندوه فرو رفته باشد ، آيا مىدانيد براى تعيين علَّت و انگيزهء آن ممكن است صدها احتمال وجود داشته باشد . همچنين در تحوّلات و رويدادهاى تاريخ بدانجهت كه ، يك تحوّل يا يك جريان نمىتواند علَّت مشخّص خود را همزمان و با خصوصيّات بارزى كه علَّت بودن آن را بطور قطع معيّن نمايد ، با خود داشته باشد ، و چنان كه در دو مثال ساده متذكَّر شديم اغلب معلولهائى كه پاى انسان در سلسلهء علل آنها در كار باشد ، احتمالات متعدّدى در بارهء پيدا كردن علَّت بوجود مىآيد ، لذا يك تحليلگر آگاه بايد تمامى آن احتمالات را براى پيدا كردن علَّت حقيقى و يا عوامل متعدّدى كه ممكن است در بوجود آمدن تحوّل يا جريان تاريخى مفروض نقش داشته‌اند مورد بررسى و دقّت قرار بدهد . 4 - مقصود از فلسفهء تاريخ چيست كلمهء فلسفه چنان كه مىدانيم داراى يك مفهوم عامّ است كه از بررسى