بديهى است . 2 - براى گريز از ضرر آدمى مجبور است در موقع جوشش آن اميال خوددارى نمايد . 3 - هر اندازه قدرت شخصيت آدمى بيشتر بوده باشد ، در خوددارى از قرار گرفتن در باد پاى طوفان اميال موفقتر و پيروزمندتر است . 4 - تحريكات عوامل خوشايند جهان عينى باگذشت ساليان عمرو اندوختن تجربيات و افزايش معلومات ، تغيير پيدا مىكند . عروسكى كه در دو و سه سالگى شخصيت كودك را سخت تحت تأثير قرار مىدهد ، در دوران جوانى كمترين تأثيرى در شخصيت او ايجاد نمىكند ، با اين كه عروسك واقعيت دارد ، ولى آن شخصيتى كه در دوران كودكى تحت تأثير آن عروسك قرار مىگرفت تغيير نموده و رشد پيدا كرده است . پس اين قضيه هم كاملا بديهى است كه كميت و كيفيت انگيزگى و تحريكات پديده‌هاى جهان عينى رابطهء مستقيم با چگونگى شخصيتى دارد كه با آن پديده‌ها ارتباط برقرار مىكند . 5 - پشيمانى يك پديدهء واقعى است كه در درون انسانهايى كه در سر دو راهىهاى مفيد و مضر قرار مىگيرند و بدون فكر و تلاش براى تشخيص چگونگى دو راه ، يكى از آن دو را پيش مىگيرند ، در صورت زيانبخش بودن راه انتخاب شده پشيمان مىگردند ، آيا اين پشيمانى باملاحظهء مجموع قضاياى چهارگانه فوق اختيار را اثبات نمىكند . 12 - ايمان ، عامل شناخت شناختهايى كه به انگيزگى عامل ايمان بروز ميكنند ، آرامشبخشترين و تحركبخشترين شناختها مىباشند - ما تعريف ايمان را در اين مبحث به اجمال مىگذرانيم و تفصيل آن را به مباحث مشروحى كه در توضيح و تفسير خطبه‌هاى آيندهء نهج البلاغه در بارهء ايمان خواهيم آورد ، موكول مىكنيم .