چشمگير افراد آن جامعه كه جامعه شناسان براى تفسير يك جامعه روى آنان حساب ميكنند ، در حالى از خود كامگى و خود خواهى محقر و پست بودند كه شخصيت خود را مىتوانستند با يك كاسه اى چوبين بمعرض معامله در آورند . با اين وصف است كه ما مىتوانيم درد و اندوه مقدس امير المؤمنين عليه السلام را كه فقط ناشى از اعراض مردم آن جامعه از رشد انسانى بود ، تا حدودى درك كنيم . اين يك پديدهء بسيار اسف انگيز و شرمآور است كه عظمت رهبر در اوج انسانيت الهى بوده ، تا جائى كه يك ماترياليست در پيشرفته ترين دورانهاى بشرى در پيشرفته ترين جوامع دنيا با اطلاعات لازم در بارهء سر گذشت شخصيت - هاى تاريخى در باره اش مىگويد : الإمام على ابي طالب عظيم العظماء نسخة مفردة لم ير لها الشرق و لا الغرب صورة طبق الاصل حديثا و لا قديما ( 1 ) ( پيشوا ، على بن ابي طالب بزرگ بزرگان ، يگانه نسخه ايست كه نه شرق و نه غرب صورتى مطابق اصل آن نسخه نديده است نه در دوران جديد و نه در دوران قديم ) و در همين حال پستى موجودى كه در دنبالش افتاده است ، داراى شخصيتى قابل مبادله با يك كالاى محقر و بىارزش بوده باشد * ( قالُوا سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما ) * ( 2 ) ( پاكيزه پروردگارا ، ما علمى نداريم جز آنكه به ما تعليم فرمائى ) مسئلهء مهمتر اينست كه اين افراد خود را طلبكار هم مىدانند 19 ، 20 ، 21 ، 22 ، 23 - الَّلهم انّى قد مللتهم و ملوّنى و سئمتهم و سئمونى فأبدلنى بهم خيرا منهم و ابدلهم بى شرّا منّى . الَّلهمّ مث قلوبهم كما يماث الملح فى الماء ( بار خدايا ، من اين مردم را دچار ملالت كرده‌ام آنان نيز مرا گرفتار

--> ( 1 ) الامام على - صوت العدالة الانسانية - جورج جرداق ج 1 ص 17 ( 2 ) البقرة آيه 32 .